Zmiana przepisów dotyczących sposobu oceny stanu narządu wzroku kierowców

propozycje dyrektywy Komisji Europejskiej. ^{3, 4} Rozporządzenie to określa szczegółowo warunki i tryb przeprowadzania badania lekarskiego, zakres badań lekarskich, konsultacji specjalistów oraz szczegółowych badań diagnostycznych. Ponadto w dokumencie tym wymienione zostały jednostki uprawnione do przeprowadzania badań, wzory stosowanych dokumentów oraz wzór pieczątki uprawnionego lekarza, podmioty uprawnione do przeprowadzania szkoleń lekarzy w zakresie badań kierowców oraz wysokość opłat. Lekarz uprawniony do badań kierowców wydaje orzeczenie stwierdzające brak lub istnienie przeciwwskazań do kierowania pojazdami określonych kategorii oraz wskazuje ograniczenia, jeżeli takie występują.

W niniejszym opracowaniu przedstawione zostaną te fragmenty rozporządzenia wraz z komentarzem, które dotyczą badania okulistycznego.

Grupy kierowców

Wymagania co do stanu narządu wzroku osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców zostały zróżnicowane w zależności od kategorii prawa jazdy i wykonywanego zawodu do dwóch poziomów. W ten sposób, podobnie jak w poprzednich rozporządzeniach, kierowcy zostali zakwalifikowani do dwóch grup.

Grupa I 

Grupa ta obejmuje osoby ubiegające się o wydanie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B1, B, B+E lub T lub posiadające takowe.

Grupa II

Do grupy tej zalicza się:

• osoby ubiegające się o wydanie prawa jazdy kategorii C1, C1+E, C, C+E, D1, D1+E, D, D+ lub posiadające takowe, lub starające się o pozwolenie na kierowanie tramwajem
• osoby, o których mowa w art. 75 ust. 1 pkt. 6 ustawy, występujące o zezwolenie na kierowanie pojazdem uprzywilejowanym lub przewożącym wartości pieniężne albo o przedłużenie ważności tego zezwolenia
• kierowców, o których mowa w art. 39j ust. 1 z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U. z 2013 r. poz. 1414 oraz z 2014 r. poz. 486 i 805), zwanej dalej „ustawą o transporcie drogowym”, oraz przedsiębiorców lub innych osób osobiście wykonujących przewóz drogowy, o których mowa w art. 39m ustawy o transporcie drogowym
• osoby, o których mowa w art. 34 ust. 1, art. 60 lub art. 117 ust. 4 z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (instruktorzy, egzaminatorzy w ośrodkach szkolenia kierowców, instruktorzy techniki jazdy).¹
  
  

Wyniki badania okulistycznego powinny być wpisane na kartę badania okulistycznego, której wzór został podany w rozporządzeniu. ¹

Kto może przeprowadzić badanie okulistyczne?

W grupie I może to być lekarz uprawniony do badań kierowców, który dokonuje oceny stanu zdrowia osoby badanej w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Lekarz ten dokonuje oceny również narządu wzroku, uwzględniając:

• obecność i rodzaj schorzenia
• stopień zaawansowania objawów chorobowych i ich dynamikę z uwzględnieniem zarówno możliwości rozwoju choroby, jak i cofania się jej objawów
• zagrożenia dla bezpieczeństwa ruchu drogowego, jakie mogą mieć miejsce w przypadku kierowania przez tę osobę pojazdami.
  
  

Uprawniony lekarz zawsze może skierować osobę badaną na konsultacje do lekarza posiadającego specjalizację z okulistyki w celu oceny schorzenia lub stopnia zaawansowania objawów chorobowych. Konsultacje okulistyczne wskazane są w przypadku osób ze schorzeniami narządu wzroku, w przebiegu których ocena funkcji wzrokowych jest utrudniona, takich jak:

• obniżenie ostrości wzroku
• schorzenia okulistyczne i systemowe przebiegające z zawężeniem pola widzenia
• schorzenia okulistyczne lub zabiegi mogące powodować zaburzenia widzenia zmierzchowego i wrażliwość na olśnienie.
  
  

U osób, u których w ciągu ostatnich 12 miesięcy doszło do powstania jednooczności lub diplopii, uprawniony lekarz stwierdza istnienie przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. W tych przypadkach dopiero po 12-miesięcznym okresie adaptacji i obligatoryjnej konsultacji okulistycznej można stwierdzić brak przeciwwskazań do kierowania pojazdami. W przypadku chorób, w przebiegu których stan funkcji wzrokowych może się pogorszyć, specjalista chorób oczu powinien wskazać termin ponownej konsultacji okulistycznej.

Szczegółowe warunki badania lekarskiego w zakresie narządu wzroku określa załącznik nr 2 do rozporządzenia. ¹

Zmiany w przepisach w grupie I dotyczą zakresu pola widzenia, wymagań dla osób jednoocznych: ostrości wzroku, pola widzenia oraz uwzględnienia diplopii.

Zmiany w przepisach w grupie II dotyczą zakresu pola widzenia i wymaganego badania wrażliwości na kontrast.

Podobnie jak w przypadku badania stereoskopowego nie ma wskazanej metodyki badania wrażliwości na kontrast – pozostawia się wolny wybór specjaliście w tej dziedzinie.

Wymagania dotyczące funkcji wzrokowych

W grupie I

Ostrość wzroku: ocena każdego oka osobno oraz przy patrzeniu razem nie mniej niż 0,5 po korekcji.

Korekcja – bez ograniczeń: okularowa, soczewkami kontaktowymi, wewnątrzgałkowymi, pod warunkiem dobrej tolerancji i adaptacji do korekcji.

Rozpoznawanie barw: niewymagane.

Pole widzenia – orientacyjne: obuoczne pole widzenia powinno wynosić co najmniej 120°, a jego zakres powinien wynosić co najmniej 50° na lewo i na prawo oraz 20° w górę i w dół; w obrębie kąta 20° od punktu fiksacji nie powinny występować żadne ubytki pola widzenia*).

Widzenie stereoskopowe:

1) dla kategorii A1, A2, A wymagane prawidłowe

2) dla kategorii AM, B1, B, B+E lub T w przypadku stwierdzenia jednooczności można orzec brak przeciwwskazań do kierowania pojazdami pod następującymi warunkami:

a) ostrość wzroku oka widzącego wynosi nie mniej niż 0,5 z korekcją

b) pole widzenia oka widzącego powinno wynosić co najmniej 120°, a jego zakres powinien wynosić co najmniej 50° na lewo i na prawo oraz 20° w górę i w dół; w obrębie kąta 20° od punktu fiksacji nie powinny występować żadne ubytki pola widzenia*)

c) od powstania jednooczności lub diplopii upłynęło co najmniej 12 miesięcy.

Widzenie zmierzchowe i wrażliwość na olśnienie: badanie niewymagane^**).

Wrażliwość na kontrast: badanie niewymagane.

Wymagania dotyczące funkcji wzrokowych w grupie II

Obligatoryjna jest konsultacja lekarza posiadającego specjalizację w dziedzinie okulistyki oraz badania oceniające widzenie zmierzchowe, zjawisko olśnienia i wrażliwość na kontrast.

Ostrość wzroku: oka lepiej widzącego nie mniej niż 0,8 i oka gorzej widzącego nie mniej niż 0,5 po korekcji.

Korekcja – bez ograniczeń: okularowa, soczewkami kontaktowymi, wewnątrzgałkowymi, pod warunkiem dobrej tolerancji i adaptacji do korekcji, dopuszczalna korekcja w granicach ±8,0D.

Rozpoznawanie barw: prawidłowe rozpoznawanie barwy czerwonej, zielonej, żółtej (na lampie Wilczka).

Pole widzenia – orientacyjne: obuoczne pole widzenia powinno wynosić co najmniej 160°, a jego zakres powinien wynosić co najmniej 70° na lewo i na prawo oraz 30° w górę i w dół; w obrębie kąta 30° od punktu fiksacji nie powinny występować żadne ubytki pola widzenia^*).

Widzenie stereoskopowe: prawidłowe.

Widzenie zmierzchowe i wrażliwość na olśnienie: prawidłowe.

Wrażliwość na kontrast: prawidłowa.

Objaśnienia

*) W przypadku stwierdzenia jaskry lub zmian zwyrodnieniowych siatkówki jest wskazane wykonanie badania pola widzenia perymetrycznie.

**) Badanie należy wykonać, jeżeli osoba badana ma wszczepione soczewki wewnątrzgałkowe lub jest po laserowej korekcji wad wzroku lub z innych powodów wynikających z badania lekarskiego; w przypadku zaburzeń widzenia zmierzchowego i wrażliwości na olśnienie możliwe jest określenie ograniczeń w korzystaniu z uprawnień do kierowania pojazdami, wynikające ze stanu zdrowia, o których mowa w art. 79 ust. 3 Ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami.

W niektórych sytuacjach stosuje się kody i subkody ograniczeń w korzystaniu z uprawnień do kierowania pojazdami. ⁵ W przypadku wad wzroku wymagających stosowania korekcji należy zaznaczać to we wnioskach, czy są to okulary – 01.01, czy też okulary i soczewki kontaktowe – 01.06. W przypadkach zaburzenia widzenia zmierzchowego i wrażliwości na olśnienie u osób w grupie I można zastosować ograniczenie – jazda tylko w świetle dziennym 05.01.

Badanie funkcji wzrokowych (ostrość wzroku, widzenie stereoskopowe, widzenie barwne, pole widzenia, widzenie zmierzchowe, wrażliwość na olśnienie i kontrast) może wykonywać osoba przeszkolona w tym kierunku, jednak ocena wyników badania należy do lekarza posiadającego specjalizację z dziedziny okulistyki lub lekarza uprawnionego do badań kierowców.

Ponadto warto przypomnieć, że w przypadku badań profilaktycznych osób kierujących pojazdami kat. B w ramach obowiązków służbowych nadal wskazane jest wykonanie badania widzenia zmierzchowego i wrażliwości na olśnienie. ⁶