Moczenie mimowolne

Wprowadzenie

Moczenie mimowolne zarówno w ciągu dnia, jak i w nocy stwarza poważny problem dzieciom, ich rodzicom oraz praktykującym lekarzom. Wśród dzieci 7-letnich częstość występowania moczenia dziennego wynosi 2-3% u chłopców i 3-4% u dziewcząt. W większości przypadków jest to czynnościowy typ nietrzymania moczu, a tylko u niewielkiej części chorych przyczyną zaburzeń są zmiany anatomiczne, zaburzenia neurologiczne lub psychiczne. Przed osiągnięciem wieku szkolnego dzieci na ogół potrafią korzystać z toalety, natomiast utrzymujące się moczenie jest dla nich krępujące i wywołuje stres. Moczenie się często jest poważnym objawem zgłaszanym podczas wizyty u pediatry. Pewne dane wskazują, że utrzymujące się mimowolne moczenie osłabia poczucie własnej wartości.
Mianem pierwotnego moczenia nocnego (PMN) określa się sytuację, gdy przez co najmniej 6 miesięcy dziecko mimowolnie oddaje mocz każdej nocy i nigdy nie jest suche. Szacuje się, że to zaburzenie występuje u 5-7 milionów dzieci i nastolatków. Częstość występowania PMN zmienia się z wiekiem. Uważa się, że 5-letnie dziecko powinno panować nad oddawaniem moczu, a brak takiej kontroli świadczy o PMN. Według szacunków 10-15% dzieci w wieku 7 lat nadal walczy z mimowolnym oddawaniem moczu w nocy. Moczenie nocne zmniejsza się każdego roku o 15%, nie powinno więc występować u 99% dzieci w wieku 15 lat. Społeczne skutki moczenia nocnego skłaniają często rodziców takich dzieci do zwrócenia się do lekarza.
W celu wyjaśnienia pojęć moczenia dziennego i nocnego International Children’s Continence Society opublikowało ostatnio nową ujednoliconą terminologię mimo wolnego oddawania moczu. Za nietrzymanie moczu uznano niekontrolowane gubienie moczu, okresowe lub stałe, występujące u dziecka w wieku, w którym powinno ono już trzymać mocz. Stałe nietrzymanie moczu polega na ciągłym gubieniu moczu, jak to się dzieje u dziecka z ekotopowym ujściem moczowodu lub po jatrogennym uszkodzeniu mięśnia zwieracza zewnętrznego cewki moczowej. Okresowe nietrzymanie moczu polega na dyskretnym gubieniu moczu w ciągu dnia lub w nocy, albo w dzień i w nocy. Gubienie nawet niewielkich ilości moczu w nocy zawsze uznaje się za moczenie, niezależnie od tego, czy dziecko trzyma mocz w ciągu dnia. Mimowolne moczenie w ciągu dnia określa się mianem dziennego nietrzymania moczu (nie zaś mimowolnym moczeniem w dzień, jak dawniej). Za czynnościowe zaburzenia mikcji uznaje się nieprawidłową kurczliwość mięśni podczas mikcji, któremu zwykle towarzyszy zaparcie. Objawy te określa się wspólnym mianem zespołu dysfunkcji wydalania.

Przyczyny moczenia nocnego

Nie poznano do końca przyczyn moczenia nocnego. Zaproponowano kilka teorii uwzględniających m.in. rolę czynników genetycznych, zaburzenia wydzielania wazopresyny, czynniki związane ze snem oraz nieprawidłową czynność pęcherza moczowego. W innych mechanizmach mogą uczestniczyć czynniki psychologiczne, choroby organiczne lub opóźnienie dojrzewania.
Wielu rodziców dzieci moczących się w nocy twierdzi, że śpią one głębiej niż inne dzieci i trudniej je obudzić. Wcześniejsze badania potwierdzały słuszność tej budzącej kontrowersje hipotezy, natomiast w wielu niedawnych badaniach ją odrzucono. W badaniach kontrolowanych nie wykazano różnic między dziećmi moczącymi się w nocy a niemoczącymi. Nie udowodniono, że dzieci moczą się w trakcie głębokiego snu, stwierdzono natomiast, że następuje to w różnych fazach snu. U dzieci dotkniętych tą dolegliwością stężenie przedsionkowego czynnika natriuretycznego jest zwiększone. Ten czynnik hamuje szlak przemian renina-angiotensyna-aldosteron, przez co nasila diurezę. Wykazano, że tę szczególną grupę chorych można wyleczyć z moczenia nocnego, usuwając migdałki, wyrośla adenoidalne lub obie te struktury.