Profesor Alina Kułakowska: refundacja programów często tylko na papierze
Lekarze muszą wybierać, czy zapewnić pacjentom dostępu, czy chronić budżet szpitala
– Pacjenci w Polsce mają coraz lepszy dostęp do innowacyjnego leczenia, ale jednocześnie niepokojący jest fakt, że refundacja często pozostaje tylko na papierze – stwierdziła prof. dr hab. n. med. Alina Kułakowska, prezes Polskiego Towarzystwa Neurologicznego, podsumowując miniony rok w neurologii.
Jak wyjaśniła w komunikacie prasowym, nowoczesne leki w neurologii są w większości refundowane w ramach programów lekowych, a te wymagają realnego finansowania. Tymczasem w 2025 roku wartość kontraktów NFZ na programy lekowe w neurologii spadła średnio o ponad 16%, a w niektórych województwach nawet o kilkadziesiąt procent. – To rodzi ogromne problemy. Powstają nadwykonania, za które szpitale otrzymują zapłaty z dużymi opóźnieniami. Bardzo często NFZ płaci tylko za leki, a nie pokrywa nadwykonań za tzw. obsługę programu – czyli badania, diagnostykę, pracę lekarzy i personelu – wyjaśniła.
Podkreśliła, że pacjentów w programach lekowych wciąż przybywa. – Tymczasem np. w moim województwie kontrakt na leczenie stwardnienia rozsianego (SM) w 2025 roku spadł o ponad 27%. Oznacza to, że prawie 30% chorych leczymy de facto bez finansowania. Nas, lekarzy, stawia to w bardzo trudnej sytuacji. Z jednej strony pacjent spełnia kryteria włączenia do programu lekowego i ma prawo do leczenia gwarantowanego. Z drugiej strony, realizując to leczenie, zadłużamy szpital i narażamy go na utratę płynności finansowej – mówiła prof. Kołakowska. W jej ocenie niedopuszczalne jest zmuszanie lekarzy do takich decyzji. – Jeżeli leczenie jest gwarantowane decyzją refundacyjną, to finansowanie również musi być gwarantowane. Inaczej cały system przestaje być uczciwy – zarówno wobec pacjentów, jak i wobec personelu medycznego – dodała.
Zdaniem prezes PTN, najważniejszym celem Polskiego Towarzystwa Neurologicznego na 2026 rok będzie uznanie neurologii za trzecią – a właściwie jedną z trzech – dziedzin strategicznych w polityce zdrowotnej państwa, obok kardiologii i onkologii, oraz zapewnienie odpowiedniego finansowania i koordynacji opieki.
Palącym wyzwaniem jest także organizacja opieki koordynowanej w udarach mózgu: od profilaktyki, przez leczenie fazy ostrej, rehabilitację, aż po długofalową profilaktykę wtórną.
Prof. Kułakowska zwróciła też uwagę na wyzwania związane z chorobami neurodegeneracyjnymi. Pojawienie się nowych leków modyfikujących przebieg choroby Alzheimera na jej bardzo wczesnym etapie oznacza, że gdy wejdą one do refundacji, kluczowe będzie szybkie rozpoznanie pacjentów, sprawna diagnostyka różnicowa, ścisła współpraca neurologów i psychiatrów, ale też lekarzy rodzinnych oraz jasne kryteria kwalifikacji do leczenia. Ostrzegła, że bez dobrze zorganizowanej ścieżki diagnostycznej nie będziemy w stanie wykorzystać potencjału tych terapii.
