Zatrzymanie podejrzanego o zabójstwo popełnione 15 lat temu w Gdyni było możliwe dzięki zastosowaniu kryminalistycznej genetyki genealogicznej (investigative forensic genetic genealogy, IFGG) oraz materiałowi biologicznemu przechowywanemu od lat w Pracowni Genetyki Sądowej Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego. Jak poinformował GUMed, jest to pierwszy przypadek wykorzystania tej metody w Polsce i jeden z pierwszych w Europie.
Kluczową rolę odegrało archiwum materiału biologicznego prowadzone przez gdańskie laboratorium od 1995 r. W specjalnych warunkach przechowywane są tam tysiące próbek zabezpieczonych na potrzeby postępowań prowadzonych przez organy ścigania. Materiał jest archiwizowany z myślą o jego ponownym wykorzystaniu wraz z rozwojem metod analitycznych.
Jak podkreśla prof. Ryszard Pawłowski, kierownik Pracowni Genetyki Sądowej w Katedrze i Zakładzie Medycyny Sądowej w komunikacie zamieszczonym na stronie internetowej GUMed, rozwój nauki sprawia, że materiały, których nie dało się skutecznie zbadać kilkanaście czy kilkadziesiąt lat temu, dziś mogą dostarczyć nowych informacji. Dlatego naukowcy od lat przechowują próbki biologiczne i wierzą, że postęp technologiczny pozwoli wrócić do nierozwiązanych spraw.
Zwrot w śledztwie
Kryminalistyczna genetyka genealogiczna jest stosunkowo nowym narzędziem wykorzystywanym w dochodzeniach. W odróżnieniu od klasycznej identyfikacji DNA, opartej głównie na porównywaniu profilu genetycznego z bazami danych, analiza obejmuje setki tysięcy polimorfizmów SNP i pozwala odnaleźć dalekich krewnych nieznanego sprawcy w genealogicznych bazach danych. Następnie, z wykorzystaniem klasycznej genealogii i informacji demograficznych, budowane jest drzewo rodzinne prowadzące do wytypowania osoby mogącej pozostawić ślad biologiczny.
Metoda zyskała światowy rozgłos w 2018 r., gdy doprowadziła do identyfikacji i zatrzymania sprawcy serii zabójstw i gwałtów znanego jako Golden State Killer w Stanach Zjednoczonych. Od tego czasu wykorzystano ją w setkach tzw. cold cases, a następnie zaczęły wdrażać ją także kolejne państwa europejskie. Pierwsze głośne zastosowanie w Europie miało miejsce w Szwecji w 2020 r., gdzie dzięki genetyce genealogicznej rozwiązano sprawę podwójnego zabójstwa sprzed 15 lat.
Dopiero teraz?
Eksperci wskazują, że wdrażanie tej technologii poza Stanami Zjednoczonymi postępuje wolniej z kilku powodów. Kluczowe znaczenie mają ograniczona dostępność europejskich baz genealogicznych, regulacje dotyczące ochrony danych osobowych oraz konieczność opracowania ram prawnych i etycznych dla wykorzystania danych genetycznych w postępowaniach karnych. Z tego względu zastosowania tej metody w Europie nadal należą do rzadkości.
Jak przypomina GUMed, już w 1992 r. laboratorium jako pierwsze w Polsce wdrożyło metodę PCR do identyfikacji śladów biologicznych i osób. Reakcja łańcuchowa polimerazy umożliwiła analizę nawet śladowych ilości materiału genetycznego, co zrewolucjonizowało współczesną genetykę sądową.
Pracownia wykorzystuje również sekwencjonowanie DNA mitochondrialnego, które znajduje zastosowanie m.in. w analizie silnie zdegradowanego materiału biologicznego lub próbek pozbawionych DNA jądrowego, takich jak trzony włosów.
Według GUMed nowoczesne metody analizy DNA wykorzystywane są nie tylko na potrzeby organów ścigania. Znajdują zastosowanie również w identyfikacji osób, badaniach pokrewieństwa, działalności naukowej oraz kształceniu specjalistów z zakresu medycyny sądowej i genetyki.
