Tradycyjna cytologia właśnie odeszła do historii. Od 1 sierpnia 2026 r. jedynym badaniem wykonywanym w ramach programu profilaktyki raka szyjki macicy finansowanego przez Narodowy Fundusz Zdrowia będzie test molekularny HPV HR - ogłosił Fundusz. Tym samym kończy się trwający kilka dekad okres, w którym podstawowym badaniem przesiewowym pozostawała cytologia klasyczna.
Wprowadzenie testu HPV HR jako podstawowej metody skriningu było od dawna postulowane przez środowisko ginekologów oraz ekspertów zajmujących się profilaktyką raka szyjki macicy. Badanie pozwala wykryć obecność wirusa brodawczaka ludzkiego wysokiego ryzyka (HPV), który odpowiada za niemal wszystkie przypadki tego nowotworu.
Jak podkreśla NFZ, pacjentki już wcześniej zaczęły wybierać nowoczesną metodę diagnostyki. W pierwszym półroczu 2026 r. z programu profilaktyki raka szyjki macicy skorzystało 450 509 kobiet. Spośród nich aż 412 419 wykonało test HPV HR, natomiast tradycyjną cytologię – 38 090.
Fundusz zwraca uwagę, że liczba badań wykonanych nową metodą tylko w pierwszych sześciu miesiącach 2026 r. była dwukrotnie wyższa niż w całym drugim półroczu 2025 r., kiedy wykonano 205 871 testów HPV HR.
NFZ odnotował również wzrost zgłaszalności do programu profilaktycznego. W całym 2024 r. z badań skorzystały 380 922 kobiety, czyli 11,35 proc. uprawnionych. W pierwszym półroczu 2026 r. odsetek ten wzrósł do 14,65 proc., co oznacza 450 509 przebadanych kobiet.
Jak podkreśla Fundusz, jest to pozytywny trend, choć nadal znaczna część uprawnionych kobiet nie korzysta z badań profilaktycznych.
Dlaczego test zastępuje cytologię?
Klasyczna cytologia polega na mikroskopowej ocenie komórek pobranych z szyjki macicy. Test HPV HR wykrywa natomiast materiał genetyczny wirusa HPV wysokiego ryzyka, który odpowiada za rozwój niemal wszystkich przypadków raka szyjki macicy. Dzięki temu pozwala wykryć zagrożenie na wcześniejszym etapie i szybciej wyłonić kobiety wymagające dalszej diagnostyki.
W programie NFZ dodatni wynik testu HPV HR jest automatycznie uzupełniany o badanie cytologiczne na podłożu płynnym (LBC), wykonywane z tej samej próbki.
Według danych NFZ do 15 lipca 2026 r. na badanie oparte na teście HPV zapisały się 724 462 kobiety, z czego oceniono już 639 627 badań. Wynik dodatni uzyskano u 8,25 proc. pacjentek. Oznacza to, że u 52 782 kobiet wykonano badanie LBC, a u 54 proc. z nich potwierdzono nieprawidłowe zmiany komórkowe.
Badanie bez skierowania
Test HPV HR z badaniem LBC jest obecnie wykonywany w 1979 placówkach w całym kraju, w tym w 1676 poradniach ginekologiczno-położniczych oraz 303 gabinetach położnych podstawowej opieki zdrowotnej.
Na badanie nie jest wymagane skierowanie. Pacjentki mogą zapisać się m.in. za pośrednictwem Centralnej e-Rejestracji dostępnej na Internetowym Koncie Pacjenta oraz w aplikacji mojeIKP.
NFZ przypomina również, że wszystkie wymazy pobrane do 31 lipca w ramach tradycyjnej cytologii zostaną ocenione i rozliczone w okresie przejściowym, do 31 sierpnia 2026 r. Od sierpnia program profilaktyki raka szyjki macicy będzie już prowadzony wyłącznie w oparciu o test HPV HR.
