Blisko 380 tys. materiałów dotyczących dezinformacji medycznej odnotowano w polskiej infosferze w ciągu półtora roku – wynika z raportu „Dezinformacja medyczna w Polsce 2025–2026”, przygotowanego przez Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu (UMW) we współpracy z Mediaboard. Wyniki badań zaprezentowano podczas posiedzenia Europejskiego Komitetu Regionów w Brukseli.
Z tego tekstu dowiesz się:
- Jakie rodzaje dezinformacji medycznej dominują w polskiej infosferze i ile materiałów odnotowano w ciągu półtora roku.
- Jak fałszywe przekazy wpływają na decyzje pacjentów dotyczące szczepień.
- Dlaczego dezinformacja rozprzestrzenia się coraz szybciej i jakie znaczenie mają media społecznościowe, algorytmy i sztuczna inteligencja.
- Jakie działania mogą pomóc odbudować zaufanie do szczepień i skuteczniej przeciwdziałać dezinformacji.
W debacie uczestniczyły twórczynie Obserwatorium Dezinformacji Medycznej UMW. Dr Dorota Sikora, dyrektorka Biura Rankingów Akademickich i Komunikacji Naukowej UMW, przedstawiła analizy dotyczące szczepień, dezinformacji i roli władz publicznych. W dyskusji wzięły udział także Wioletta Samborska i Monika Maziak. W panelu uczestniczyli również przedstawiciele Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i Europejskiej Agencji Leków (EMA).
Dezinformacja wpływa na decyzje pacjentów
Dr Dorota Sikora przytoczyła dane z Instytutu Chorób Serca Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu. Spośród 174 pacjentów leczonych w instytucie 100 odmówiło szczepień. Były to osoby po ciężkich zawałach serca lub z niewydolnością serca.
– Dezinformacja dotycząca szczepień przekłada się na konkretne decyzje pacjenckie, co jest poważnym zagrożeniem dla zdrowia publicznego – mówiła.
Z raportu UMW i Mediaboard wynika, że dominowały narracje antyszczepionkowe. 23 proc. analizowanych treści dotyczyło natomiast diety, stylu życia i alternatywnych sposobów dbania o zdrowie.
Jak zwracała uwagę dr Sikora, właśnie takie zagadnienia mogą być pierwszym kontaktem odbiorców z dezinformacją. Powszechne zainteresowanie odżywianiem i naturalnymi metodami dbania o zdrowie może ułatwiać stopniowe wprowadzanie treści podważających skuteczność leczenia, profilaktyki czy wiarygodność lekarzy.
Przykładem przenoszenia dyskusji z obszaru medycyny na kwestie społeczne jest debata o szczepieniach przeciw HPV. Zamiast koncentrować się na ich skuteczności i bezpieczeństwie, coraz częściej dotyczy wolności wyboru rodziców i rzekomej seksualizacji dzieci. W ciągu dwóch tygodni udział negatywnych komentarzy wzrósł z 10 do 40 proc.
Dezinformacja lotem błyskawicy
Badania UMW pokazują również, jak szybko narastają fale dezinformacji. Jak wynika z Barometru dezinformacji medycznej, w sierpniu br., podczas dyskusji wokół projektu ustawy określanego jako „lex szarlatan”, w ciągu dwóch dni pojawiło się blisko 2,5 tys. publikacji i wpisów na ten temat.
– Ta dynamika nie przebiega już w miesiącach i latach, ale w dniach i w godzinach – podkreśliła dr Dorota Sikora.
Zwróciła uwagę, że tradycyjne metody prostowania fałszywych informacji przestają wystarczać. Rzetelne publikacje medyczne nie kończą dyskusji, a zamieszczane pod nimi komentarze mogą podważać przedstawione fakty. Proces przyspieszają algorytmy mediów społecznościowych, masowe generowanie treści z wykorzystaniem sztucznej inteligencji i aktywność botów.
Odbudować zaufanie do szczepień
Dr Sikora przywołała także przykład Wrocławia, gdzie po spadku wyszczepialności z około 70 proc. do 50–60 proc. udało się powrócić do wcześniejszego poziomu. Znaczenie miały programy edukacyjne współtworzone przez UMW i miasto, realizowane w szkołach i przychodniach. Doświadczenia te wykorzystywane są również w kampanii #WrocławSięSzczepi, której partnerem jest uczelnia.
– Programy szczepień to nie tylko rozwiązania systemowe, ale także budowanie zaufania do szczepionek i edukacja. Nie tylko edukacja zdrowotna, ale także edukacja medialna – stwierdziła dr Dorota Sikora.
Europa walczy z dezinformacją
Podczas spotkania przedstawiono również doświadczenia różnych krajów europejskich. Monika Maziak zwróciła uwagę na odmienne problemy i strategie: od trudności Rumunii z przeciwdziałaniem dezinformacji, przez problemy Estonii z dostępnością szczepionek, po fińskie doświadczenia związane z zaangażowaniem personelu pielęgniarskiego w poprawę wyszczepialności.
Wioletta Samborska, dyrektorka Centrum Odkryć Medycznych, dostrzegła natomiast różnicę między oceną znaczenia dezinformacji przedstawioną przez eksperta WHO a wnioskami z analiz UMW.
– Wielokrotnie powtórzona została opinia, że dezinformacja nie jest głównym problemem. Nasze analizy pokazują jednak coś odmiennego i lekceważenie tego wątku może mieć daleko idące skutki – podkreśliła.
Jak zaznaczyła, skuteczne przeciwdziałanie dezinformacji wymaga nie tylko dostępności szczepień i zaangażowania pracowników ochrony zdrowia, ale także dostosowanej do różnych grup komunikacji, rozwijania umiejętności krytycznego myślenia i sprawnego reagowania na fałszywe przekazy.
Jednym z narzędzi wspierających takie działania ma być tworzone przez UMW Centrum Odkryć Medycznych, które będzie uczyć umiejętności analizowania i weryfikowania informacji dotyczących zdrowia.
Źródło: informacja prasowa UMW