Aplikacje mobilne wspierające leczenie cukrzycy i samokontrolę glikemii

cukrzycą jest jednak nie tylko samokontrola glikemii czy dawkowanie leków, lecz także dostarczenie zespołowi diabetologicznemu informacji o spożywanych posiłkach, aktywności fizycznej czy też odczuwanym stresie ¹ .

Wraz z rozwojem technologii urządzeń mobilnych i rozpowszechnieniem smartfonów rozwinęła się gałąź medycyny nazwana mZdrowiem (mHealth) ² . Również w diabetologii aplikacje mobilne stały się skutecznymi narzędziami wspomagającymi zarządzanie cukrzycą ³ . Mają one na celu poprawę dostępności leczenia poprzez lepsze diagnozowanie i monitorowanie chorych oraz szybsze przekazywanie zaleceń terapeutycznych ⁴ . Ich korzystny wpływ na redukcję wartości hemoglobiny glikowanej (HbA_1c) został wykazany w kilku metaanalizach; wyniosła ona około 0,5% ^{5, 6, 7} .

W niniejszym opracowaniu omówiono popularne w Polsce programy rejestrujące SMBG przeznaczone dla pacjentów, oparte na bezprzewodowym połączeniu pomiędzy smartfonem a glukometrem, tj. Contour® Diabetes, Istel Health, mySugr, OneTouch Reveal®, Suguard oraz Sweet Pregna. Wymienione aplikacje można pobrać poprzez Google Play lub App Store. Wszystkie są bezpłatne (mySugr w wersji pro w przypadku korzystania razem z przypisanym glukometrem).

Warunki konieczne do użytkowania wyżej wymienionych aplikacji to:

• telefon z odpowiednim systemem operacyjnym (Android lub iOS w odpowiedniej wersji) wyposażony w Bluetooth®
• odpowiedni glukometr posiadający Bluetooth®
• dostęp do Internetu, przynajmniej w celu pobrania aplikacji
• okresowy kontakt pomiędzy telefonem a glukometrem na odległość konieczną do prawidłowego działania Bluetooth® i synchronizacji danych pomiędzy urządzeniami
• konieczność posiadania konta e-mail (nie dotyczy Istel Health oraz Sweet Pregna) – niezbędne do założenia konta użytkownika.

Contour® Diabetes

Contour® Diabetes to aplikacja przeznaczona do użytkowania z glukometrem Contour® Plus One (Ascensia Diabetes Care). Zapisuje wszystkie pomiary glikemii, klasyfikując je według kolorów w zależności od zakresu docelowego. Aby system działał poprawnie, należy zindywidualizować ustawienia docelowych wartości glikemii, dopasowując je do pacjenta. Korzystając z aplikacji, pacjent ma możliwość prowadzenia precyzyjnego dzienniczka samokontroli glikemii, a także dodawania dawek insulin, ilości spożywanych węglowodanów, zdjęć posiłków, czasu i intensywności wysiłku fizycznego oraz notatek.

Na ekranie startowym aplikacja Contour® Diabetes przedstawia stężenia glukozy w postaci kolorowego wykresu. Po kliknięciu w wartość glikemii można odczytać informacje wpisane przez pacjenta. Poniżej wykresu znajduje się chronologiczna lista glikemii z dodatkowymi danymi. Na dole strony widać kolorowe podsumowanie ostatniego tygodnia: liczbę pomiarów glikemii w zakresie docelowym i poza nim. Poniżej wyświetlane są średnie wartości glikemii odpowiednio z 7, 14 i 30 dni (ryc. 1).

Rycina 1. Przykładowe ekrany z aplikacji Contour® Diabetes (materiał własny)

Poprzez funkcję „Moje schematy” aplikacja wyszukuje trendy glikemii, wskazuje możliwe przyczyny nieprawidłowości, generuje przypomnienia oraz śledzi postępy. Ponadto program ostrzega, gdy stężenie glukozy jest krytycznie wysokie lub niskie. Pacjent ma też możliwość zapisywania wyników pomiarów HbA_1c otrzymanych z laboratorium. Aplikacja tworzy wykres, na którym chory może obserwować poprawę lub pogorszenie w tym zakresie.

Contour® Diabetes posiada funkcjonalność przypomnień, m.in. o przyjęciu leku, zmierzeniu glikemii, dodawaniu zdjęć, aktywności czy posiłkach. Istnieje również możliwość ustawienia planu przypomnień, np. o regularnych pomiarach glikemii – schemat „7-punktowy plan” to 21 przypomnień w ciągu 3 dni (przed posiłkiem, po jego spożyciu, przed snem lub w nocy).

Z aplikacji można wygenerować raporty w formacie PDF oraz dane jako plik CSV lub XLS. Gotowy dokument pacjent może przesłać do lekarza np. jako e-mail.

Istel Health

Istel Health to aplikacja kompatybilna z glukometrem Abra Smart BT (Diagnosis SA). Do założenia konta użytkownika nie jest wymagany adres e-mail, co znacznie upraszcza instalację aplikacji, niemniej trzeba mieć świadomość, że w przypadku utraty hasła odzyskanie danych jest niemożliwe.

Na stronie startowej jest widoczna wartość ostatniego pomiaru glikemii wraz z opisem (w normie, wysoki, niski) oraz średnia z pomiarów stężenia glukozy z ostatnich 7 dni. Podczas dodawania wyniku glikemii pacjent może oznaczyć, czy pomiar był wykonany przed posiłkiem, czy po nim, dodać znacznik temperatury ciała, oznaczyć intensywność aktywności fizycznej oraz poziom stresu. Ponadto można sporządzać notatki o spożywanych posiłkach, zażytych lekach, chorobie i piciu alkoholu. Aby wyświetlić statystyki dotyczące wyrównania metabolicznego cukrzycy, należy kliknąć w ostatni pomiar glikemii. Po przejściu na stronę szczegółowych raportów widoczny jest jednokolorowy wykres. Poniżej umieszczono sekcję zawierającą statystyczne podsumowanie: liczba pomiarów glikemii przed posiłkiem i po nim oraz niesklasyfikowanych, a także wyliczone średnie stężenia glukozy dla każdej z tych kategorii. Podsumowanie można wyświetlić z jednego wybranego dnia, 7, 14 i 30 dni. Poniżej wykresu widoczna jest lista wszystkich wyników glikemii oznaczonych odpowiednimi kolorami. Pod każdym wynikiem umieszczony jest dodatkowy opis odnoszący wartość stężenia glukozy do wyznaczonego zakresu normy (wynik w normie, wysoki lub niski). Ponadto w aplikacji przechowywane są informacje na temat ciśnienia tętniczego, analizy składu ciała oraz temperatury ciała (dane mogą być przesyłane bezprzewodowo pod warunkiem połączenia z kompatybilnym ciśnieniomierzem, wagą i termometrem) – szczegóły dotyczące tych parametrów są dostępne po kliknięciu odpowiedniej ikonki na ekranie startowym (ryc. 2).

Istel Health posiada funkcjonalność programowania glukometru z poziomu aplikacji, np. określenie docelowych wartości glikemii oraz przypomnień (maksymalnie 4 alarmy przypominające o pomiarze o określonej godzinie oraz przypomnienia 60, 90 lub 120 minut po posiłku).

Aplikacja umożliwia wygenerowanie raportu glikemii w formacie PDF, który można przesłać lekarzowi. Dodatkowo aplikację Istel Health można połączyć z systemem telemedycznym – Istel Care, dzięki czemu wszystkie dane z aplikacji mobilnej są wysyłane do „chmury”. Pacjenci i personel medyczny mogą stworzyć dla siebie odpowiednie funkcyjne konta użytkowników. Pacjenci mogą udostępniać swoje dane lekarzowi (lekarz prosi o dostęp do danych, pacjent wyraża zgodę poprzez podanie kodu weryfikacyjnego otrzymanego SMS-em). Informacje w chmurze są automatycznie aktualizowane i synchronizowane z kontem lekarza, nie ma konieczności dodatkowego generowania raportów i przesyłania do personelu medycznego (przy zapewnionym dostępie do Internetu). Ponadto istnieje możliwość przeprowadzania wideoporady poprzez system Istel Care.

mySugr

Aplikacja mySugr jest kompatybilna z glukometrem Accu-Chek® Instant (Roche). Program umożliwia ocenę leczenia cukrzycy na podstawie średnich stężeń glukozy i odchylenia standardowego, a także podsumowanie liczby hipo- i hiperglikemii z okresu 7, 14, 30 i 90 dni.

Na stronie startowej aplikacji u góry widoczny jest wykres glikemii z wybranego czasu, dodatkowo znaczniki insuliny i wymienników węglowodanowych. W centrum ekranu umieszczono ikonę stworka (awatar), który jest interaktywnym asystentem pacjenta i przyznaje punkty za każdą aktywność w aplikacji, a jego kolor zależy od średniej glikemii w danym dniu. Poniżej awatara wyświetla się podsumowanie wprowadzonych tego dnia danych glikemicznych: średnia, odchylenie standardowe, liczba hipoglikemii i hiperglikemii, liczba spożytych wymienników węglowodanowych oraz podana insulina szybko działająca (analogiczne wyliczenia można przeglądać również dla 7, 14, 30 i 90 dni). Na dole ekranu aplikacji widoczny jest dzienniczek samokontroli przypominający wersję tradycyjną (ryc. 3).

Rycina 3. Przykładowe ekrany z aplikacji mySugr (materiał własny)

W aplikacji można dodatkowo wpisywać, poza wymienionymi powyżej danymi, dawkę insuliny długo działającej, przyjmowane leki, czas aktywności fizycznej, liczbę kroków, ciśnienie tętnicze, masę ciała, występujące objawy hipo- i hiperglikemii, HbA_1c, ketony, dodatkowe notatki oraz zamieszczać zdjęcia posiłków.

Jest to jedyna aplikacja z funkcją kalkulatora bolusa. Po konfiguracji ustawień wystarczy wpisać ilość węglowodanów, a kalkulator zaproponuje dawkę insuliny, uwzględniając spożywane węglowodany, aktywną insulinę (IOB – insulin on board) oraz współczynnik korekty i docelową glikemię (ryc. 3). Istnieją liczne dowody naukowe na poprawę wyrównania metabolicznego cukrzycy dzięki funkcji kalkulatora bolusa ^{8, 9} .

Aplikacja mySugr wylicza wskaźnik zarządzania glukozą (GMI – glucose management indicator; odpowiada on estymowanej wartości HbA_1c), gdy pacjent wykonuje przynajmniej 3 pomiary glikemii dziennie w ciągu 7 dni, z odstępem nie dłuższym niż 3 dni.

Aplikacja zawiera elementy motywacyjne w postaci zadań dotyczących pomiarów glikemii czy wysiłku fizycznego (element grywalizacji). Za każdy wpis w aplikacji użytkownik otrzymuje punkty, zmienia się również postać stworka umieszczonego w centrum strony startowej – przy zdobyciu 50 punktów dziennie dochodzi do poskromienia potwora. Ponadto aplikację można zintegrować z Apple Health i Google Fit. Dane z aplikacji można też udostępniać w mediach społecznościowych. Istnieje również możliwość nałożenia na wykres danych z systemu ciągłego monitorowania glikemii w czasie rzeczywistym Eversense®.

Aplikacja ma ponadto funkcję programowania alarmów przypominających w czasie od 15 minut do 3 godzin. Umożliwia generowanie raportów w formacie PDF oraz danych w postaci plików CSV i XLS, a także ich udostępnianie.

Korzystanie z aplikacji mySugr przyczyniło się do redukcji średniej glikemii ze stabilnym odchyleniem standardowym oraz zmniejszenia odsetka HbA_1c ¹⁰ .

OneTouch Reveal®

Aplikacja OneTouch Reveal® jest kompatybilna z glukometrem OneTouch Select Plus Flex® (LifeScan). Program zapisuje i klasyfikuje pomiary glikemii zgodnie z ustawionym zakresem docelowym według systemu kolorów. Dodatkowo w aplikacji można wpisywać ilość spożytych węglowodanów, dawki insuliny oraz czas i intensywność wysiłku fizycznego.

Na stronie startowej widoczny jest wynik ostatniego pomiaru glikemii oznaczony odpowiednim kolorem. Poniżej pokazany jest postęp w osiąganiu wyznaczonych celów dotyczących częstości pomiarów glikemii, liczby kroków, wpisów na temat spożytych węglowodanów oraz czasu aktywności fizycznej (ryc. 4).

OneTouch Reveal® przedstawia ostatnie stężenia glukozy w postaci kolorowych wykresów dla 1 lub 7 dni (ryc. 4) oraz klasycznego dzienniczka samokontroli w połączeniu z danymi o insulinie, węglowodanach oraz aktywności fizycznej. Dodatkowo generowane są treści edukacyjne nawiązujące do aktualnych problemów, np. po wpisaniu niskiej wartości glikemii pojawia się informacja na temat hipoglikemii: przyczyn, objawów i postępowania.

Aplikacja analizuje otrzymane dane i przedstawia je w postaci wykresu kołowego dla 7, 14, 30 i 90 dni. Wylicza średnie stężenie glukozy, liczbę pomiarów ogółem i na dobę oraz procent pomiarów w zakresie docelowym, poniżej i powyżej niego (ryc. 4).

Program generuje trendy, czyli informacje o powtarzających się nieprawidłowościach, np. wysokich glikemiach porannych, oraz wskazówki o możliwych przyczynach i proponowanych rozwiązaniach wykrytych problemów.

W aplikacji znajduje się narzędzie umożliwiające porównanie wartości HbA_1c oznaczonej laboratoryjnie z GMI wyliczonym przez aplikację. W przypadku znacznych rozbieżności aplikacja generuje komunikat sugerujący np. częstszą samokontrolę glikemii.

OneTouch Reveal® motywuje pacjentów poprzez możliwość ustawienia codziennych celów: liczby kroków, pomiarów glikemii, wpisywania posiłków oraz czasu aktywności fizycznej. Użytkownik na bieżąco śledzi swoje postępy oraz otrzymuje nagrody za zrealizowanie planu (wykorzystano elementy grywalizacji). Aplikację można sparować z Google Fit, wtedy OneTouch Reveal® pobiera liczbę kroków i kilometrów oraz spalonych kilokalorii.

Program posiada funkcję przypomnień o posiłkach, pomiarach glikemii, aktywności fizycznej, podawaniu insuliny, przyjmowaniu leków oraz możliwość ustawiania dodatkowych spersonalizowanych alarmów.

Dane z aplikacji można udostępniać innym osobom: ostatni pomiar glikemii jako SMS lub e-mail; raporty w formacie PDF; dane jako pliki CSV. Dodatkowym atutem aplikacji jest możliwość udostępniania danych lekarzowi. Personel medyczny posługuje się programem poprzez przeglądarkę internetową, korzystając z danych zlokalizowanych w chmurze. Po wpisaniu przez pacjenta kodu poradni oraz wyrażeniu zgody na przesyłanie danych wszystkie informacje z aplikacji chorego są automatycznie synchronizowane z kontem lekarza (wymaga to dostępu do internetu). Nie ma potrzeby przesyłania i pobierania danych podczas wizyty. Synchronizacja pomiędzy kontem pacjenta i lekarza odbywa się automatycznie do czasu cofnięcia zgody przez jedną ze stron. Przesłane dane można przeglądać w postaci 9 szczegółowych raportów, które są dostępne zarówno dla lekarza, jak i dla pacjenta.

Suguard

Suguard to aplikacja kompatybilna z glukometrem Glucomaxx® Connect (Genexo i DiabetesLab). Aktualnie dostępna jest w wersji beta (testowej) jedynie dla urządzeń z systemem Android. Na stronie startowej w górnej części widoczne jest podsumowanie dnia: ilość spożytych węglowodanów, białek i tłuszczów; ilość podanej insuliny szybko i długo działającej oraz GMI. Poniżej umieszczono wykres glikemii: wyniki w zakresie docelowym zaznaczone są na biało, inne na czerwono. Pozostałą część ekranu startowego wypełnia dokładny dzienniczek z pomiarami oraz dodatkowymi informacjami wpisanymi przez pacjenta (szczegółowe informacje po kliknięciu w dany wpis: opis posiłku z uwzględnieniem węglowodanów, białek i tłuszczów, zdjęcia posiłków; pora pomiaru: na czczo, przed posiłkiem lub po nim, przed treningiem lub po nim, liczba jednostek insuliny, nastrój lub odczucia, notatki). Dla każdego dnia obliczona jest średnia glikemia oraz podane najniższe i najwyższe stężenie glukozy (ryc. 5).

Rycina 5. Przykładowe ekrany z aplikacji Suguard (materiał własny)

Jest to jedyny program z możliwością wpisywania ilości spożytych białek i tłuszczów z ograniczeniem do 99 gramów na jeden posiłek. Konto w aplikacji można powiązać z kontem Facebook lub Google. Program posiada również funkcję przypominania o pomiarze glikemii oraz podaniu insuliny. Aplikacja daje możliwość tworzenia raportów w formacie PDF oraz danych w postaci plików CSV i XLS.

Sweet Pregna

Aplikacja powstała w ramach projektu realizowanego przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Została stworzona dzięki współpracy diabetologów, ginekologów oraz dietetyków klinicznych. Program Sweet Pregna jest przeznaczony dla kobiet z cukrzycą ciążową w celu poprawy opieki perinatalnej poprzez edukację zdrowotną.

Aplikacja komunikuje się bezprzewodowo z różnymi glukometrami, między innymi: Glucomaxx® Connect, Contour® Plus One oraz Accu-Chek® Instant.

Program składa się z czterech głównych modułów:

• dzienniczka samokontroli – z zastosowanym systemem klasyfikacji glikemii według kolorów. Docelowe wartości glikemii są dostosowane do ciężarnych i nie mogą być modyfikowane. Poza klasycznym dzienniczkiem samokontroli dostępne jest też podsumowanie: liczba pomiarów glikemii w normie, hipo- i hiperglikemii oraz kolorowy wykres. Poszczególne pomiary można oznaczać jako wykonane na czczo, przed posiłkiem lub po nim, można też dodawać informacje o poziomie ciał ketonowych oraz ilości podanej insuliny. Program posiada funkcję generowania raportów w formacie PDF (ryc. 6)
• diety – aplikacja na podstawie wpisanych parametrów wylicza zapotrzebowanie kaloryczne i proponuje jadłospis z konkretnymi przepisami, dostępny jest też poradnik dietetyczny z zaleceniami klinicznymi; ponadto na podstawie podanych danych wylicza wskaźnik masy ciała (BMI – body mass index), kalkuluje zalecany przyrost masy ciała w ciąży i generuje wykres zmian BMI w czasie ciąży
• mojej aktywności – możliwość zapisywania aktywności fizycznej oraz dodatkowo dostępne ćwiczenia dostosowane do każdego trymestru w formie filmów
• vademecum wiedzy – treści edukacyjne na temat cukrzycy ciążowej.

Aplikacja jest skierowana do wąskiej grupy odbiorców i skupiona na treściach dostosowanych do kobiet z cukrzycą ciążową.

Podsumowanie

Aplikacje mobilne przeznaczone dla pacjentów z cukrzycą są innowacyjną i ciekawą opcją wspierania terapii. Wykorzystują powszechnie używane telefony komórkowe do zwiększenia zaangażowania pacjentów we własne leczenie. Pozwalają wyeliminować konieczność prowadzenia papierowego dzienniczka samokontroli. W przypadku prawidłowo ustalonych wartości docelowych umożliwiają natychmiastową wstępną ocenę glikemii przez pacjenta już na podstawie koloru wykresu. Poza rejestracją samokontroli glikemii analizują wiele dodatkowych czynników, zwiększając świadomość pacjentów dotyczącą wpływu terapii behawioralnej na wyrównanie metaboliczne cukrzycy. Aplikacje mobilne są ważnym narzędziem uzupełniającym edukację terapeutyczną w cukrzycy, co znalazło swoje odzwierciedlenie w zaleceniach Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego na rok 2021. Dla lekarza stanowią wiarygodne źródło informacji o leczeniu pacjenta, daleko wybiegające poza samą kontrolę glikemii. Dodatkową korzyścią jest możliwość udostępniania danych w sposób zdalny lub generowania raportów z chmury. Nowoczesna diabetologia opiera się na analizie raportu glikemii i danych liczbowych. Tradycyjne dzienniczki samokontroli pisane przez pacjentów nie pozwalają na tak wnikliwą i wiarygodną ocenę leczenia cukrzycy.