Radioterapia paliatywna – nowe poglądy

Większość chorych na nowotwór złośliwy otrzymuje w trakcie leczenia co najmniej jeden kurs radioterapii. Przynosi ona korzyść nawet 80% leczonych. Promieniowanie jonizujące nie tylko zmniejsza masę nowotworu lub łagodzi towarzyszące mu objawy, ale podawane w małych dawkach działa również przeciwzapalnie, przeciwwydzielniczo, przeciwobrzękowo oraz przeciwbólowo. Radioterapia miejscowa jest skuteczną, bezpieczną i efektywną kosztowo metodą leczenia przeciwnowotworowego, powodującą przy tym niewiele działań niepożądanych.

Cele radioterapii paliatywnej

Cele stosowania radioterapii paliatywnej są różne. Jednym z nich jest wyłącznie łagodzenie objawów ogólnych, innym bezpośrednie oddziaływanie na ogniska nowotworu powodujące dolegliwości. W obu sytuacjach uwzględnia się przede wszystkim jakość życia chorych.

Radioterapia paliatywna łagodząca objawy ogólne
Objawowa radioterapia paliatywna ma na celu łagodzenie takich objawów, jak ból, zaburzenia przełykania, porażenia lub nieprzyjemny zapach. Powinna być prowadzona tak, by powodowała jak najmniej działań niepożądanych i wywoływała jak najmniejszy stres. Nie wpływa na przebieg choroby podstawowej.

Radioterapia ukierunkowana na objawy ze strony ognisk nowotworu
Celami radioterapii ukierunkowanej na objawy wywoływane przez ogniska nowotworu są: uzyskanie czasowej kontroli miejscowej, zapobieganie wystąpieniu dalszych objawów i powikłań oraz wydłużenie czasu przeżycia chorych. Działania niepożądane są do pewnego stopnia akceptowane (ryc. 1).

Metody i zasady leczenia

Radioterapia jest wykorzystywana w leczeniu chorych na nowotwory od początku XX wieku. Źródłem promieniowania są najczęściej wiązki fotonów lub elektronów o wysokiej energii, generowane w przyspieszaczach liniowych. W leczeniu paliatywnym możliwe jest ustalenie wiązek wlotowych napromieniania bezpośrednio na aparacie terapeutycznym. Precyzyjne definiowanie objętości napromienianej wymaga planowania trójwymiarowego (3D) opartego na tomografii komputerowej (TK). Współczesne techniki bardzo precyzyjnej radioterapii, np. radioterapii stereotaktycznej lub radioterapii z modulowaną intensywnością wiązki, są czasochłonne i zwykle zarezerwowane dla chorych o dobrym stopniu sprawności.