Wczesna diagnostyka otępienia
W jaki sposób biomarkery płynów ustrojowych i neuroobrazowanie zmieniają rozpoznanie choroby Alzheimera?
dr hab. n. med. Piotr Alster
dr hab. n. med. Natalia Madetko-Alster
- Dotychczasowe analizy patofizjologii choroby Alzheimera (AD – Alzheimer’s disease) wskazują, że jej rozwój znacznie wyprzedza wystąpienie objawów klinicznych, rośnie więc zainteresowanie wczesną diagnostyką AD. Spośród metod związanych z biomarkerami wczesnego rozpoznania jako pierwsze wymienia się neuroobrazowanie oraz analizę biochemiczną. W tym artykule wskazano na narzędzia służące do badania mechanizmów neurodegeneracji, a także na potencjalnie użyteczne czynniki w diagnostyce różnicowej AD
Podstawowe informacje o chorobie Alzheimera
Choroba Alzheimera jest najczęstszą jednostką kliniczną o charakterze neurodegeneracyjnym. Wiąże się również z najwyższym odsetkiem przyczyn zespołu otępiennego i dotyczy w tym zakresie mniej więcej 60-70% przypadków1. U większości pacjentów dotkniętych AD zaburzenie ma charakter sporadyczny. W 2% choroba łączy się z obciążeniem w rodzinie, co najczęściej ma związek z mutacją w zakresie genów dla prekursora β-amyloidu (Aβ) oraz preseniliny 1 (PSEN1) i 2 (PSEN2)2. Zgodnie z danymi Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) z 2023 r. AD i choroby pokrewne dotyczyły w Polsce 365 500 osób, z czego większość stanowiły kobiety (71,49%)3.
W sensie patologicznym AD jest tauopatią, w przypadku której postawienie pewnego rozpoznania jest możliwe za pomocą badania neuropatologicznego4. Choroba jest oparta na 3- (3R) i 4-powtórzeniowych (4R) izoformach tau w splątkach neurofibrylarnych (NFT – neurofibrillary tangles)5. Z definicji AD rozpoczyna się w momencie pojawienia się zmian neuropatologicznych charakterystycznych dla choroby, a nie wystąpienia objawów. W pierwszej fazie chorzy pozostają bezobjawowi. Czynnikiem dodatkowo utrudniającym diagnostykę jest współwystępowanie patologii – w przypadku AD jest ona często obserwowanym czynnikiem w analizie neuropatologicznej zaburzeń z ciałami Lewy’ego (DLB – dementia with Lewy bodies)6. Współistnienie α-synukleiny jest podnoszone w kontekście wpływania na rozwój AD i może przyspieszać patofizjologię tau zależną od β-amyloidu w AD, co wskazuje na zasadność uwzględnienia α-synukleiny zarówno w analizach nad tą chorobą, jak i w strategiach jej leczenia7.
Biomarkery biochemiczne
Jednymi z najwcześniej opisanych i najlepiej zbadanych zmian neuropatologicznych charakteryzujących chorobę Alzheimera są blaszki amyloidowe oraz NFT. Główną składową blaszek amyloidowych jest β-amyloid – białko powstałe w wyniku nieprawidłowej ob...
Istotnym czynnikiem ryzyka rozwoju choroby Alzheimera jest APOE4 – wariant genu apolipoproteiny E. Bierze on udział m.in. w transporcie lipidów, wpływa na metabolizm, a także ma znaczenie w tworzeniu patologicznych złogów Aβ. Obecność APOE4 znaczą...
