Szanowni Państwo!

prof. dr hab. n. med. Piotr Gałecki

Oddajemy w Państwa ręce pierwszy w 2026 roku numer „Psychiatrii po Dyplomie” – i to jest dobry moment, aby na chwilę zatrzymać się w natłoku codziennych obowiązków. W imieniu Redakcji pragnę złożyć serdeczne życzenia noworoczne wszystkim lekarzom psychiatrom, rezydentom, pielęgniarkom, ratownikom medycznym oraz wszystkim pracownikom psychiatrycznej ochrony zdrowia, a także Państwa bliskim: pomyślności, spokoju i siły. Życzę również rozwagi – tej, która pozwala łączyć profesjonalny dystans z empatią, a szybkie decyzje kliniczne z uważnością na człowieka po drugiej stronie biurka, łóżka szpitalnego czy telefonu dyżurowego.

Na początku roku warto przypomnieć zdanie, które w medycynie – a zwłaszcza w psychiatrii – brzmi wyjątkowo trafnie: „Nie możemy kierować wiatrem, ale możemy ustawić żagle”. W praktyce oznacza to tyle, że nie mamy wpływu na wszystkie okoliczności (obciążenie systemu, nagłe kryzysy, złożoność ludzkich historii), ale możemy wpływać na to, w jaki sposób na nie odpowiadamy: jak różnicujemy, jak dobieramy leczenie, jak rozmawiamy z pacjentem i rodziną, jak dbamy o standardy – i jak dbamy o siebie nawzajem w zespole.

W bieżącym numerze konsekwentnie trzymamy się idei łączenia aktualnej wiedzy z tym, co najbardziej potrzebne „tu i teraz”. Rozpoczynamy od „Aktualności naukowych”, czyli syntetycznego przeglądu najświeższych doniesień – tak by łatwiej było przełożyć wyniki badań na codzienną praktykę. W części „Edukacja” zwracamy uwagę na możliwości dalszego kształcenia – bo rozwój zawodowy to nie dodatek do pracy, lecz warunek jej jakości i bezpieczeństwa.

Temat numeru dotyka obszaru, w którym precyzja myślenia klinicznego ma szczególne znaczenie: różnicowania depresji oraz objawów negatywnych w schizofrenii. To rozróżnienie bywa trudne, a stawka jest wysoka – od trafności rozpoznania po dobór strategii terapeutycznej i realistyczne rokowanie. Artykuł porządkuje kryteria oceny, przypomina o pułapkach interpretacyjnych i pomaga uchwycić te elementy obrazu klinicznego, które w praktyce decydują o kierunku postępowania.

W dziale „Farmakoterapia” przedstawiamy praktyczne spojrzenie na profile pacjentów, u których zastosowano guanfacynę w terapii zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi. To materiał szczególnie przydatny wtedy, gdy w gabinecie pojawiają się pytania o dobór leczenia w sytuacjach mniej „podręcznikowych”, z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb i tolerancji terapii.

Z kolei w dziale „Zaburzenia afektywne” proponujemy nowe spojrzenie na chorobę afektywną dwubiegunową – z omówieniem leków normotymicznych, roli litu oraz terapii wspierających. To tekst, który porządkuje współczesne podejście do leczenia i przypomina, że w ChAD równie ważne jak skuteczność są długofalowa strategia i konsekwencja działania.

W obliczu rosnących wyzwań diagnostycznych i terapeutycznych polecam szczególnie artykuł z działu „Zaburzenia odżywiania”: o relacji między zaburzeniami ze spektrum autyzmu a jadłowstrętem psychicznym – z pytaniem, czy mamy do czynienia z odrębną psychopatologią, czy też z nakładaniem się objawów i mechanizmów. To temat, który coraz częściej wymaga współpracy wielu specjalistów i dużej uważności w formułowaniu rozpoznania.

W dziale „Terapia uzależnień” poruszamy natomiast problem nadużywania psychostymulantów – jak rozpoznać, jak leczyć i kiedy kierować pacjenta do specjalistycznego ośrodka. Wobec rosnącej dostępności substancji psychoaktywnych i zmieniających się wzorców ich używania jasne „mapy postępowania” są po prostu potrzebne.

W cyklu „Per aspera ad astra” omawiamy kwestię występowania zaburzeń osobowości typu borderline u kobiet w okresie okołoporodowym. W tym wyjątkowym czasie kruchość psychiczna może się nasilać, a ryzyko powikłań – także w relacji z dzieckiem i partnerem – wymaga szybkiego dostrzeżenia, właściwego monitorowania i skoordynowanej pomocy. Artykuł przypomina, jak ważne jest łączenie perspektywy psychiatrycznej, psychoterapeutycznej i środowiskowej – oraz jak dużo może zmienić odpowiednio wcześnie zaplanowane wsparcie.

Zwieńczeniem numeru jest artykuł zamieszczony w dziale „Okiem praktyka”, w którym podjęto temat szczególnie ważny i niezwykle delikatny: specyfikę pracy psychiatry z pacjentem-lekarzem. To obszar, w którym łatwo o niezamierzone odstępstwa od standardu: zbytnią poufałość, nadmierne skracanie dystansu albo przeciwnie – niepotrzebną sztywność. Tekst porządkuje zasady i podpowiada, jak zadbać o dobre ramy leczenia, bezpieczeństwo pacjenta i komfort obu stron.

Lutowe wydanie dopełnia „Program edukacyjny”, przygotowany przez autorów prac zawartych w numerze – za każdym artykułem i za każdym pytaniem quizowym stoi konkretne doświadczenie, wrażliwość kliniczna i ekspercka wiedza, która ma służyć Państwu w praktyce.

Wracając do życzeń, których nigdy za wiele: niech 2026 rok przyniesie Państwu możliwie dużo spokoju w codzienności, satysfakcji z pracy i poczucia sensu – również wtedy, gdy efekty leczenia nie przychodzą szybko. Oby w wymagających zawodach, które wykonujemy, nie zabrakło tego, co najtrudniej „wpisać w procedury”: życzliwości w zespołach, mądrego wsparcia ze strony bliskich i zwykłej ludzkiej uważności na siebie nawzajem.