Psychiatria
Psychoza poporodowa – obraz i postępowanie
Dr n. med. Anna Mosiołek
Objawy psychozy poporodowej pojawiają się w sposób gwałtowny, zazwyczaj w ciągu pierwszych kilku dni do kilku tygodni po porodzie. W połogu częściej występuje psychoza poporodowa o obrazie psychozy maniakalnej, ryzyko wystąpienia psychozy poporodowej o obrazie depresji psychotycznej utrzymuje się nawet do roku po porodzie.

Psychiatria

Psychoza poporodowa – obraz i postępowanie

Dr n. med. Anna Mosiołek

               

Klinika Psychiatryczna Wydziału Nauki o Zdrowiu WUM, Mazowieckie Specjalistyczne Centrum Zdrowia im. prof. Jana Mazurkiewicza

Adres do korespondencji: Dr n. med. Anna Mosiołek, Mazowieckie Specjalistyczne Centrum Zdrowia im. prof. Jana Mazurkiewicza, ul. Partyzantów 2/4, 05-802 Pruszków, tel. 22 758 63 71, faks 22 758 75 70, e-mail: manitka@tlen.pl

Small mosiolek ww009 x opt

Dr n. med. Anna Mosiołek

Psychoza poporodowa (PP) jest psychiatrycznym stanem nagłym wymagającym podjęcia natychmiastowej interwencji. Jej rozpowszechnienie wynosi 0,1-0,2 proc. Objawy psychozy poporodowej pojawiają się w sposób gwałtowny, zazwyczaj w ciągu pierwszych kilku dni do kilku tygodni po porodzie. Największym zagrożeniem jest występowanie tendencji suicydalnych lub homicydalnych, których następstwem jest popełnianie dzieciobójstwa przez mniej więcej 4 proc. kobiet.

Szczególnie wysokie ryzyko zachorowania na psychozę poporodową dotyczy kobiet leczonych z powodu choroby afektywnej dwubiegunowej (ChAD). Połowa kobiet, u których wystąpiła PP, leczyła się psychiatrycznie w przeszłości. W przypadku gdy kobieta leczyła się z powodu choroby afektywnej dwubiegunowej lub zaburzeń schizoafektywnych, ryzyko wystąpienia PP wynosi około 25 proc. Gdy dodatkowo z wywiadu rodzinnego wynika, że matka lub siostra przechodziły PP – wzrasta ono do 50 proc. W przypadku gdy kobieta w przeszłości miała psychozę poporodową, prawdopodobieństwo kolejnej wynosi 50 proc. Wzrasta ono jeszcze, gdy pacjentka miała zaburzenia psychiczne w czasie ciąży, ciąża była nieplanowana albo w przeszłości kobieta przechodziła epizod hipomaniakalny lub maniakalny.[1-3]

Objawy psychozy poporodowej pojawiają się w sposób gwałtowny, zazwyczaj w ciągu pierwszych kilku dni do kilku tygodni po porodzie.[4] W połogu częściej występuje psychoza poporodowa o obrazie psychozy maniakalnej, ryzyko wystąpienia psychozy poporodowej o obrazie depresji psychotycznej utrzymuje się nawet do roku po porodzie.[2] Obraz psychozy poporodowej jest niezwykle burzliwy, zmienny, objawy narastają szybko, często występuje pobudzenie psychoruchowe połączone z zachowaniami agresywnymi lub autoagresywnymi. Pojawiające się w przebiegu PP objawy psychotyczne oraz dezorganizacja i pobudzenie wymagają pilnej interwencji, zapobiegającej tragicznym konsekwencjom działania chorej.

Psychoza poporodowa – schemat postępowania

1. Zabezpieczenie dziecka.
2. Zabezpieczenie kobiety – jeśli to konieczne, należy zastosować środki przymusu bezpośredniego.
3. Pilna konsultacja psychiatryczna.
4. Do czasu konsultacji w przypadku nasilonego pobudzenia, zaburzeń zachowania lub ostrych objawów psychotycznych należy podać:

  • benzodiazepiny – do wyboru po. lorazepam 2,5 mg, po. diazepam 10 mg, po. klorazepan dipotasowy 10 mg, po. klonazepam 1-2 mg, w przypadku braku współpracy im. klonazepam 1-2 mg,
  • leki przeciwpsychotyczne – do wyboru po. olanzapina 10 mg, po. kwetiapina 100 mg, po. rysperydon 1-2 mg, w przypadku braku współpracy im. haloperydol 5 mg.


Co jeszcze jest ważne?
1. W przypadku stwierdzenia jakichkolwiek objawów choroby psychicznej niezbędna jest pilna konsultacja psychiatryczna. Do czasu konsultacji należy rozważyć, czy kobieta może podejmować opiekę nad dzieckiem.
2. Psychoza poporodowa jest uznawana za stan zagrożenia zdrowia i życia. Dlatego możliwa jest hospitalizacja psychiatryczna pacjentki wbrew jej woli na podstawie art. 23 Ustawy o ochronie zdrowia psychicznego z dnia 19 sierpnia 1994 roku, gdy stwierdzamy psychozę poporodową, lub art. 24, gdy podejrzewamy psychozę poporodową.
3. W szczególnych przypadkach niezbędne jest zastosowanie w stosunku do kobiety przymusu bezpośredniego. Zgodnie z art. 18 Ustawy o ochronie zdrowia psychicznego z dnia 19 sierpnia 1994 roku przymus bezpośredni stosuje się wobec osoby z zaburzeniami psychicznymi tylko wtedy, gdy osoba ta:

  • dopuszcza się zamachu przeciwko zdrowiu i życiu własnemu,
  • dopuszcza się zamachu przeciwko zdrowiu i życiu innej osoby,
  • dopuszcza się zamachu przeciwko bezpieczeństwu publicznemu, np. pożar, wybuch,
  • w sposób gwałtowny niszczy lub uszkadza przedmioty znajdujące się w jej otoczeniu,
  • poważnie zakłóca lub uniemożliwia funkcjonowanie podmiotu leczniczego udzielającego świadczenia zdrowotnego w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej lub jednostki organizacyjnej pomocy społecznej.


Do środków przymusu bezpośredniego zaliczamy:

  • przytrzymanie – doraźne, krótkotrwałe unieruchomienie kogoś z użyciem siły fizycznej,
  • przymusowe podanie leków – doraźne lub przewidziane w planie leczniczym wprowadzenie leku do organizmu osoby bez jej zgody, 
  • unieruchomienie – dłużej trwające obezwładnienie osoby z użyciem pasów, uchwytów, prześcieradeł lub kaftana bezpieczeństwa,
  • izolację – umieszczenie osoby pojedynczo w zamkniętym pomieszczeniu.

4. Należy poinformować kobietę, że objawy mogą pojawić się nagle. W przypadku podejrzenia nawrotu objawów kobieta lub jej bliscy powinni pilnie skontaktować się z zapisanym na karcie informacyjnej numerem alarmowym.
5. W przypadku gdy kobieta nie wymaga bezwzględnej hospitalizacji na oddziale psychiatrycznym, a jej stan psychiczny pozwala na wypis do domu, niezbędne jest opracowanie i przedstawienie jej planu opieki oraz planu terapeutycznego. Po powrocie pacjentki do domu jej zdrowie psychiczne należy ściśle monitorować. Powinna być pod stałym nadzorem lekarza psychiatry, regularnie odwiedzana przez położną oraz pielęgniarkę środowiskową w ciągu pierwszych kilku tygodni po porodzie.

Objawy występujące u kobiety z psychozą poporodową:

  • Objawy afektywne: nadmierne pobudzenie, niepokój, podwyższony nastrój, nadmierna drażliwość, wahania nastroju, natłok i gonitwa myśli, nadmiar energii i poczucie, że jest się „supermamą”, labilność afektywna, depresja
  • Objawy psychotyczne: urojenia prześladowcze, ksobne (np. „że w telewizji mówią o mnie”), wielkościowe, dziwaczne w treści, omamy wzrokowe (np. objawienia, wizje religijne, wrażenie zmiany ciała dziecka), dotykowe, węchowe (np. wrażenie zapachu siarki) i słuchowe (np. głosy imperatywne nakazujące zrobienie sobie lub dziecku krzywdy), dezorganizacja myślenia, nadmierna podejrzliwość, poczucie zagrożenia, wrażenie, że wszyscy są w spisku, wszystko dookoła jest wyreżyserowane, stosunkowo często pojawiają się przekonania, że dziecko ma związek z Bogiem lub diabłem bądź jakąś złą mocą, jest opętane, brak wglądu (kobiecie towarzyszy sąd realizujący)
  • Objawy behawioralne: problemy ze snem, bezsenność, brak potrzeby snu, brak odczuwania głodu, koszmary nocne
  • Myśli natrętne dotyczące wyrządzenia krzywdy dziecku (ze świadomością ich irracjonalności, np. nagle pojawiające się wyobrażenia wyrzucania własnego dziecka przez okno lub zrzucania z przewijaka), unikanie kontaktów z dzieckiem/niepodejmowanie opieki nad dzieckiem, ataki paniki
  • Upośledzenie czynności poznawczych
  • Występowanie tendencji suicydalnych lub homicydalnych, niekiedy bardzo nasilonych, egosyntonicznych myśli i tendencji dzieciobójczych, których następstwem jest popełnianie dzieciobójstwa przez mniej więcej 4 proc. kobiet![1-5]

Najczęściej pojawiające się w piśmiennictwie przyczyny wystąpienia psychozy poporodowej można podzielić na:

  • przyczyny psychiatryczne:
    • choroba afektywna dwubiegunowa (72-80 proc.),
    • schizofrenia (12 proc.),
    • inne zaburzenia psychiczne: przebyte przez kobietę wcześniejsze epizody zaburzeń nastroju, zaburzeń lękowych lub zaburzeń snu, bardzo nasilony i przedłużający się smutek poporodowy lub poporodowa hipomania, próby samobójcze w przeszłości, występowanie poporodowych zaburzeń nastroju w rodzinie, nadużywanie alkoholu lub narkotyków, poważne zaburzenia osobowości,
    • psychoza poporodowa po poprzednich porodach;
  • przyczyny niepsychiatryczne:
    • udar mózgu w przebiegu stanu przedrzucawkowego lub rzucawkowego,
    • guz mózgu,
    • choroby tarczycy,
    • stosowanie glikokortykosteroidów lub związków sympatykomimetycznych,
    • poród przez cesarskie cięcie,
    • doświadczenie okołoporodowej śmierci dziecka lub powikłania położnicze.[6-8]


Postępowanie w przypadku, gdy kobieta znajduje się w grupie wysokiego ryzyka wystąpienia psychozy poporodowej, przedstawia schemat. Gdy pacjentka jest w grupie ryzyka psychozy poporodowej, wskazana jest konsultacja psychiatryczna w celu oceny stanu psychicznego. Celowe jest rozważenie włączenia leczenia profilaktycznego.

Artykuł ukazał się

Okladka druk 1

Czasopismo

Stany Nagłe po Dyplomie

Zaprenumeruj

Prenumerata

Stany Nagłe po Dyplomie

Nr 04 (październik) / 2020

Nowe publikacje

Książka

Stany nagłe niemedyczne

19,90 zł

Wideo


EKG w stanach nagłych – zaskakujące przypadki
Ostra duszność - różnicowanie i pierwsze kroki
Zawał serca czy zator tętnicy płucnej?
Zobacz więcej wideo na MedVOD

Polecane artykuły

27475

Psychoza po dopalaczach – postępowanie dyżurowe

Lek. Karolina Wilczyńska, lek. Katarzyna Simonienko, lek. Mikołaj Kwiatkowski, dr hab. med. Napoleon Waszkiewicz, lek. Natalia Wygnał

Nowe substancje psychoaktywne, zwane dopalaczami, są przyczyną zatruć wymagających interwencji medycznej, a także mogą wywoływać ostre stany psychotyczne, które należy różnicować z pierwotnymi zaburzeniami psychicznymi.