Coraz więcej dzieci i młodzieży odbiera sobie życie

W Polsce rośnie liczba samobójstw wśród dzieci i młodzieży, i to w tempie, które nie występuje w żadnej innej grupie wiekowej. W 2025 r. życie odebrało sobie 161 osób poniżej 19. roku życia. To o 26,8 proc. więcej niż rok wcześniej. Szczególnie niepokojący jest wysoki odsetek dziewcząt w tej grupie: aż 42 proc. To nietypowe, ponieważ w Polsce to mężczyźni mniej więcej pięć razy częściej popełniają samobójstwo niż kobiety.

Co istotne, dane te dotyczą wyłącznie zgonów, a więc najbardziej dramatycznego finału kryzysu psychicznego. Faktyczna skala zjawiska jest wielokrotnie większa.

Według specjalistów zdrowia psychicznego na jedno samobójstwo dziecka przypada od stu do dwustu prób samobójczych. W wielu przypadkach nie są one zgłaszane służbom, a o części z nich nie wiedzą nawet najbliżsi.

Każda śmierć samobójcza ma też szeroki wymiar społeczny. Szacuje się, że bezpośrednio dotyka nawet 135 osób z otoczenia: przyjaciół, rówieśników, nauczycieli i członków rodziny. Skala wtórnej traumy jest więc ogromna.

Spadek w populacji ogólnej, wzrost wśród młodych

Paradoksalnie raport Komendy Głównej Policji (stan na 20 stycznia 2026 r.) pokazuje jednocześnie spadek liczby samobójstw w całej populacji: o 8,2 proc. w 2025 r. w porównaniu z 2021 r., czyli o ponad 400 zgonów mniej.

Fakt, że w najmłodszej grupie wiekowej nie tylko nie odnotowano poprawy, ale wręcz pogorszenie, jest alarmem m.in. dla klinicystów oraz organizatorów ochrony zdrowia.

Wczesne rozpoznanie w gabinecie

Wczesne wychwycenie kryzysu suicydalnego bardzo często jest możliwe w gabinecie lekarza — nie tylko psychiatry, ale również pediatry lub lekarza rodzinnego. Kluczowa staje się komunikacja.

Na ten aspekt zwraca uwagę Lucyna Kicińska — suicydolożka i pedagożka, absolwentka Instytutu Profilaktyki Społecznej i Resocjalizacji UW.

— Pacjenci w kryzysie przyznają, że trudno im w pełni otworzyć się przed lekarzem. Z lęku i zagubienia nie zadają ważnych pytań. Dlatego to lekarz powinien aktywnie dopytywać o objawy i doświadczenia pacjenta — mówi specjalistka.

Ryzyko rezygnacji z farmakoterapii

Jak podkreśla ekspertka, jednym z newralgicznych momentów jest rozpoczynanie leczenia farmakologicznego.

— Młodzi pacjenci często wychodzą z gabinetu z przekonaniem, że lek zadziała natychmiast — mówi Lucyna Kicińska. — Jeśli nie uprzedzimy, że pozytywne efekty terapii pojawią się później, natomiast jako pierwsze mogą wystąpić objawy niepożądane, łatwo rezygnują z terapii. 

Pacjenci relacjonują potem: „bolała mnie głowa”, „byłam bardziej rozchwiana emocjonalnie” i odstawiają leczenie. — Bez rozmowy o tym, że to może być przejściowy etap, compliance gwałtownie spada — dodaje Lucyna Kicińska.

Psychoterapia nie jest oczywistością

Nieporozumienia dotyczą także kierowania na psychoterapię. — Część psychiatrów zakłada, że pacjent i jego rodzice wiedzą, iż należy ją podjąć. Tymczasem pacjenci pytani o to, czy uczestniczą w psychoterapii mówią: „lekarz nic nie powiedział” — mówi ekspertka.

Dla specjalisty to coś oczywistego, dla rodzica w stresie — już nie. Brak jasnych rekomendacji i psychoedukacji przekłada się na niestosowanie się do zaleceń terapeutycznych.

Lucyna Kicińska podkreśla znaczenie relacji terapeutycznej, która w praktyce może przesądzić o wynikach leczenia. Dlatego warto ją budować konsekwentnie i cierpliwie.

Najnowszy raport suicydologów

Problem był jednym z głównych tematów konferencji prasowej Polskiego Towarzystwa Suicydologicznego i Fundacji „Życie Warte Jest Rozmowy”, która odbyła się 26 stycznia 2026 r. w Warszawie. Zaprezentowano na niej raport dotyczący samobójstw w Polsce w latach 2020–2025, ze szczególnym uwzględnieniem niepokojącego wzrostu zachowań suicydalnych wśród dzieci i młodzieży. Ogłoszono też powołanie pierwszego w Polsce Instytutu Suicydologicznego przy Uniwersytecie VIZJA w Warszawie, który ma służyć interdyscyplinarnym badaniom, edukacji i prewencji dotyczącej samobójstw.

Gdzie można skierować młodych pacjentów

Wsparcie dla osób w kryzysie dostępne jest m.in. na platformie edukacyjnej „Życie Warte Jest Rozmowy”, stworzonej przez dr Halszkę Witkowską — suicydolożkę i wiceprezeskę Polskiego Towarzystwa Suicydologicznego.

Pomoc można uzyskać również telefonicznie. Telefony wsparcia dla dzieci i młodzieży:

• 116 111 — Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży

• 800 121 212 — Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka

• 800 119 119 — telefon i czat zaufania (codziennie 14.00–22.00)

• 22 484 88 01 — Antydepresyjny Telefon Zaufania (pn.–pt. 15.00–20.00)