Kto dziś choruje? Nowa epidemiologia Warszawy

Wyraźnie zmienił się wiek, w jakim mieszkańcy Warszawy zapadają na nowotwory. Jakie są nowe grupy podwyższonego ryzyka? Na jakie inne choroby i w jakim wieku najczęściej chorują mieszkańcy stolicy?

Odpowiedź przynosi najnowszy raport „Zdrowie Warszawianek i Warszawiaków – stan zdrowia mieszkańców stolicy w latach 2013–2023” przygotowany przez Warszawski Uniwersytet Medyczny oraz Urząd m.st. Warszawy, zaprezentowany podczas konferencji prasowej 18 lutego 2026 r. w Centrum Symulacji Medycznych WUM.

Celem projektu była ocena stanu zdrowia populacji stolicy na podstawie danych dotyczących świadczeń zdrowotnych, z których korzystano w latach 2013–2023.

Obraz zdrowia warszawskiej populacji jest zróżnicowany. Z jednej strony widać postępy — spadek zachorowalności na niektóre nowotwory oraz poprawę wykrywalności chorób cywilizacyjnych. Z drugiej strony wyłaniają się lub narastają nowe problemy zdrowotne, takie jak otyłość, cukrzyca, zaburzenia psychiczne, a także choroby układu krążenia.

Główne wnioski dotyczące najczęstszych chorób

W ostatniej dekadzie można zauważyć kilka szczególnie istotnych zjawisk:

— Choroby nowotworowe

W onkologii wyraźnie zmieniają się akcenty: rośnie liczba zachorowań na raka piersi u kobiet i raka prostaty u mężczyzn, natomiast na raka szyjki macicy konsekwentnie maleje. Ciężar zachorowań przesuwa się ku starszym grupom wiekowym, co wzmacnia znaczenie czujności onkologicznej i badań przesiewowych. Widać to m.in. w przypadku raka płuca. W ciągu minionej dekady wyraźnie spadła liczba nowych przypadków, choć tempo poprawy różni się w zależności od płci i wieku. U mężczyzn szczyt zachorowań przesunął się z grupy 60–64 lata w 2013 r. do 65–69 lat w 2023 r. U kobiet również — obecnie najwięcej nowych diagnoz odnotowuje się w wieku 65–69 lat.

— Choroby układu krążenia

Po pandemicznym spadku rozpoznań nadciśnienie tętnicze ponownie wzrosło i w 2023 r. osiągnęło najwyższe poziomy w dekadzie. Po latach spadków umiarkowanie rozwija się w społeczeństwie także choroba niedokrwienna serca, natomiast liczba udarów ogółem pozostaje niższa niż 10 lat temu. Obciążenie chorobami sercowo-naczyniowymi coraz wyraźniej koncentruje się w populacji 65+, zwłaszcza wśród mężczyzn.

— Cukrzyca i otyłość

Zachorowalność na cukrzycę typu 2 rośnie systematycznie, a częstość otyłości wyraźnie przyspieszyła po pandemii, osiągając rekordowy poziom w 2023 r. Największe obciążenie dotyczy dorosłych w wieku produkcyjnym oraz seniorów, co zapowiada wzrost liczby powikłań metabolicznych i sercowo-naczyniowych.

— Choroby układu oddechowego

Po wahaniach związanych z pandemią astma powróciła do trendu wzrostowego i w 2023 r. osiągnęła najwyższe wartości w dekadzie. Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) utrzymuje natomiast trend spadkowy, ale coraz silniej koncentruje się w grupie wielowej 65–74 lata. Podkreśla to znaczenie profilaktyki antynikotynowej oraz badań spirometrycznych u seniorów.

— Opieka przedporodowa

Liczba standardowych wizyt w ciąży jest niższa niż w połowie dekady. Spadki odnotowano w opiece nad ciążami wysokiego ryzyka po 2016 r., co sugeruje przeniesienie się pacjentek do sektora prywatnego. Pozytywnym zjawiskiem jest odbicie się liczby badań prenatalnych po okresie pandemicznym — w 2023 r. osiągnęły one najwyższy poziom.

— Opieka poporodowa

Zakres świadczeń poporodowych wyraźnie się zmniejszył, szczególnie w grupie kobiet 25–34 lata. Relatywnie rośnie natomiast udział kobiet 40+, co koresponduje z trendem późniejszego macierzyństwa i potrzebą lepiej dopasowanego wsparcia po porodzie.

— Zaburzenia psychiczne

Najszybciej rośnie liczba rozpoznań zaburzeń nastroju i lękowych — zwłaszcza wśród młodzieży i młodych dorosłych — a pandemia dodatkowo przyspieszyła ten trend. Wzrosty widoczne są także w populacji 40+, co czyni dostęp do ambulatoryjnej opieki psychologicznej i psychiatrycznej jednym z priorytetów zdrowia publicznego.

Zmiany w opiece

Autorzy raportu podkreślają, że wykorzystane dane pochodzą wyłącznie z publicznego systemu ochrony zdrowia i nie uwzględniają świadczeń finansowanych prywatnie. Mimo to stanowią istotny obraz rzeczywistości zdrowotnej stolicy.

Jak podkreślono podczas konferencji, najnowsze dane — m.in. dotyczące szczytów zachorowalności — będą miały istotne znaczenie dla planowania miejskiej profilaktyki i organizacji systemu opieki zdrowotnej. Część wniosków została już wdrożona, m.in. w opiece nad kobietami w ciąży, która w coraz większym stopniu odpowiada na potrzeby pacjentek rodzących w późniejszym wieku.

Już obecnie Warszawa podejmuje działania odpowiadające na zidentyfikowane wyzwania. Realizowane są programy profilaktyczne i edukacyjne skierowane do dzieci, młodzieży, dorosłych i seniorów, a także inicjatywy wspierające zdrowie psychiczne oraz promujące zdrowy styl życia. Ma to sprawić, że każdy mieszkaniec miasta — niezależnie od wieku czy sytuacji życiowej — będzie mógł liczyć na lepszą jakość życia.

Raport przygotował zespół kilkunastu naukowców. Redaktorem naukowym publikacji jest prof. dr hab. Mariusz Panczyk.