E-zdrowie: tak, ale po uwzględnieniu postulatów lekarzy

Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej przedstawiło stanowisko do projektu nowelizacji ustaw związanych z rozwojem usług e-zdrowia, przygotowanego przez Ministerstwo Zdrowia. Samorząd nie kwestionuje potrzeby dalszej cyfryzacji ochrony zdrowia, ale wskazuje na konkretne braki i ryzyka, które – z perspektywy lekarzy – wymagają pilnej korekty.
Najważniejsze zastrzeżenia dotyczą receptomatów, wdrażania sztucznej inteligencji bez pilotażu i jasnych zasad odpowiedzialności, a także nowych obowiązków dokumentacyjnych.

Receptomaty: trzeba ograniczyć patologię
NRL podkreśla, że projekt – mimo zapowiedzi uporządkowania systemu – nie wprowadza skutecznych rozwiązań pozwalających wyeliminować tzw. receptomaty. Chodzi o podmioty, które wykorzystują systemy teleinformatyczne do wystawiania recept bez rzetelnego badania pacjenta.

Samorząd przypomina, że już wcześniej potrzebę ograniczenia tego zjawiska potwierdził raport resortowego zespołu ds. preskrypcji. Tymczasem w nowelizacji zabrakło mechanizmów, które pozwoliłyby ukrócić ten model działalności. Zdaniem lekarzy luka ta podważa bezpieczeństwo pacjentów i wiarygodność systemu e-zdrowia.

Sztuczna inteligencja w diagnostyce: bez pilotażu?
Jednym z najbardziej dyskutowanych elementów projektu jest utworzenie tzw. Platformy Usług Inteligentnych – systemu umożliwiającego wykorzystanie algorytmów AI w diagnostyce obrazowej (m.in. TK klatki piersiowej, diagnostyce udarów, mammografii, RTG).

NRL zwraca uwagę na następujące kwestie:
•    brak pilotażu poprzedzającego wdrożenie rozwiązania na poziomie ustawowym,
•    brak jasnego określenia odpowiedzialności prawnej lekarza i placówki za decyzje podejmowane z wykorzystaniem AI,
•    brak regulacji dotyczących obowiązku informowania pacjenta o użyciu algorytmu i uzyskania jego świadomej zgody,
•    niejasne zasady dostępu pacjenta do analizy przygotowanej przez system AI – zwłaszcza gdy różni się ona od ostatecznego opisu lekarza.

Samorząd podkreśla, że choć dzięki technologii czas oczekiwania na opis badań może być krótszy, to w projekcie nie przytoczono danych potwierdzających skuteczność i bezpieczeństwo proponowanego rozwiązania. Dodatkowo 14-dniowy termin konsultacji społecznych uznano za zbyt krótki, by rzetelnie ocenić skutki tak istotnej zmiany.

Karta pacjenta: nie likwiduje obowiązku oznaczania refundacji
Projekt przewiduje wprowadzenie nowego rodzaju elektronicznej dokumentacji medycznej – karty pacjenta. Dokument ma być generowany z systemu i zawierać najważniejsze dane medyczne, m.in. o chorobach przewlekłych, alergiach oraz wszczepionych urządzeniach.

Choć idea uporządkowania danych w jednym miejscu spotyka się z aprobatą, NRL wskazuje na istotny brak: nowy dokument nie jest powiązany z automatyzacją oznaczania poziomu odpłatności leków refundowanych.

Lekarze od lat postulują całkowite zniesienie obowiązku ręcznego określania refundacji na recepcie lub jego pełną automatyzację. W ocenie samorządu wprowadzenie karty pacjenta powinno iść właśnie w tym kierunku – tak by to system, a nie lekarz, odpowiadał za właściwe oznaczenie poziomu odpłatności.

Nowe wymogi podpisów i rozszerzenie EDM: szereg wątpliwości
NRL krytycznie ocenia także zmiany w definicji elektronicznej dokumentacji medycznej. W projekcie wyodrębniono m.in. opis konsultacji medycznej jako osobny dokument, który nie będzie mógł być podpisywany podpisem zaufanym – w przeciwieństwie do innych elementów EDM.

Dodatkowo projekt rozszerza zakres EDM o niektóre orzeczenia lekarskie związane z medycyną pracy. Samorząd wskazuje, że:
•    w projekcie pojawiły się błędne odesłania do przepisów Kodeksu pracy,
•    nie wykazano jasno potrzeby podnoszenia wymogów technologicznych dla tych dokumentów,
•    proponowane zmiany mogą zwiększyć obciążenia administracyjne bez wyraźnej korzyści dla pacjentów i lekarzy.

Co NRL popiera?
Stanowisko nie jest wyłącznie krytyczne. Samorząd pozytywnie ocenia m.in.:
•    utworzenie systemu Domowej Opieki Medycznej jako modułu SIM, umożliwiającego monitorowanie stanu zdrowia pacjentów na podstawie danych z wyrobów medycznych i aplikacji (za zgodą pacjenta i na zlecenie lekarza),
•    wprowadzenie modułu e-Konsylium, pozwalającego na zdalne konsultacje między świadczeniodawcami,
•    zapewnienie przez państwo bezpłatnych narzędzi do digitalizacji dokumentacji medycznej,
•    przedłużenie okresu przejściowego dla obsługi stażu podyplomowego poza Systemem Monitorowania Kształcenia.

NRL oczekuje, że nowe rozwiązania będą wdrażane etapowo, po przeprowadzeniu pilotażu i rzetelnej analizy skutków.