Lekarze po specjalizacji stracili możliwość zdania egzaminu

Część lekarzy i lekarzy dentystów, mimo ukończenia szkolenia specjalizacyjnego i wieloletniej pracy w zawodzie, straciła możliwość przystąpienia do Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego (PES). Powodem jest przepis wprowadzony w czasie epidemii COVID-19, który ograniczył czas na zdanie egzaminu do pięciu lat od zakończenia specjalizacji.

Problem dotyczy także osób, które zakończyły szkolenie jeszcze przed wejściem nowych przepisów w życie. W ich przypadku pięcioletni termin zaczął być liczony od 8 sierpnia 2020 r. Oznacza to, że możliwość podejścia do PES wygasła dla nich 8 sierpnia 2025 r., niezależnie od tego, kiedy faktycznie ukończyli specjalizację.

W tej sprawie 27 marca 2026 r. stanowisko zajęła Naczelna Rada Lekarska. Samorząd lekarski zwrócił się do Prezydenta RP, ministra zdrowia i parlamentarzystów o zmianę przepisów.

Jak przypomina NRL, pięcioletni limit został wprowadzony ustawą z 16 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz niektórych innych ustaw. Wprowadzony wtedy art. 16t ust. 5 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty stanowi, że lekarz może przystąpić do PES jedynie w ciągu pięciu lat od zakończenia szkolenia specjalizacyjnego lub uzyskania decyzji o uznaniu dorobku zawodowego.

Zdaniem samorządu lekarskiego zmiana została wprowadzona bez odpowiedniego poinformowania lekarzy. Dodatkowo uchwalenie nowych zasad w czasie epidemii COVID-19 utrudniło dostosowanie się do nich.

NRL podkreśla, że część lekarzy została w praktyce trwale pozbawiona możliwości uzyskania tytułu specjalisty:

„Zmiana przepisów i brak wcześniejszych informacji ze strony Ministerstwa Zdrowia doprowadziła do sytuacji, w której część lekarzy i lekarzy dentystów – mimo ukończenia szkolenia specjalizacyjnego – została trwale pozbawiona możliwości uzyskania tytułu specjalisty”.

Samorząd argumentuje, że państwo nie wykorzystuje w ten sposób potencjału swoich kadr medycznych. Dla części lekarzy brak możliwości przystąpienia do PES nie jest wyłącznie problemem formalnym. Brak tytułu specjalisty może oznaczać niższe wynagrodzenie, ograniczone możliwości zatrudnienia i trudności w uzyskaniu lepszych warunków kontraktowych. W wielu placówkach posiadanie specjalizacji jest warunkiem objęcia określonego stanowiska, samodzielnego prowadzenia poradni czy pracy przy świadczeniach finansowanych przez NFZ. Lekarze, których dotknęła zmiana przepisów, od lat samodzielnie pracują z pacjentami i zdobyli duże doświadczenie praktyczne.

W ocenie NRL obecne przepisy mogą budzić wątpliwości co do zgodności z zasadą ochrony praw nabytych oraz zasadą zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Szczególnie dotyczy to osób, które kończyły specjalizację w czasie, gdy nie obowiązywał jeszcze żaden limit czasowy na podejście do PES.

Samorząd lekarski ocenia również, że obecne przepisy są niesprawiedliwe, ponieważ nie pozwalają uwzględnić indywidualnej sytuacji lekarza, np. problemów zdrowotnych, rodzinnych lub życiowych:

„Pozbawienie lekarzy, którzy ukończyli szkolenie specjalizacyjne możliwości przystąpienia do egzaminu PES, jest błędem systemowym i rażącą niesprawiedliwością, zwłaszcza że kwestionowany przepis nie pozwala uwzględnić indywidulanej sytuacji osobistej, zdrowotnej bądź rodzinnej”.

NRL proponuje, aby lekarze i lekarze dentyści, którzy 8 sierpnia 2020 r. mieli już ukończoną specjalizację lub odpowiednią decyzję o uznaniu dorobku zawodowego, mogli jeszcze dwukrotnie przystąpić do PES.

Samorząd chce, aby było to możliwe w ciągu trzech lat od wejścia w życie nowych przepisów.

Proponowane rozwiązanie miałoby zostać wprowadzone przy najbliższej nowelizacji ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty.

NRL proponuje zapis:

„Lekarze i lekarze dentyści, którzy w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 16 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1291, z późn. zm.) posiadali potwierdzenie zakończenia szkolenia specjalizacyjnego, o którym mowa w art. 16r ust. 6 pkt 1 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz.U. z 2026 r. poz. 37), albo decyzję, o której mowa w art. 16 ust. 7 i 9 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty, ale nie złożyli z wynikiem pozytywnym Państwowego Egzaminu Specjalizacyjnego, zwanego dalej "PES", mogą przystąpić do PES dwukrotnie w terminie 3 lat od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy.”

Dodatkowo samorząd postuluje uchylenie przepisu, który nakazywał liczyć pięcioletni termin od 8 sierpnia 2020 r. dla lekarzy, którzy specjalizację zakończyli wcześniej.