Diagnostyka najsłabszym ogniwem leczenia onkologicznego kobiet w Polsce

Koalicja Onkozdrowia Kobiet alarmuje, że w Polsce poprawia się dostęp do leczenia onkologicznego, ale kluczowy etap opieki nad pacjentkami nadal nie działa prawidłowo. Chodzi o diagnostykę, która – jak podkreślają autorzy raportu „Dogonić Europę – zdrowie kobiet w Polsce, perspektywa onkologiczna” – pozostaje najsłabszym ogniwem systemu.

Niepełna diagnostyka przed leczeniem

Eksperci wskazują, że podstawą skutecznego leczenia powinno być pełne rozpoznanie biologii nowotworu, w tym diagnostyka molekularna i immunohistochemiczna. W praktyce jednak – jak podkreślono w raporcie – decyzje terapeutyczne nie zawsze są podejmowane na podstawie pełnego profilu diagnostycznego, w tym czynników predykcyjnych, takich jak PD-L1. Oznacza to ryzyko, że część pacjentek nie otrzymuje terapii najlepiej dopasowanej do charakterystyki choroby.

Problemy diagnostyki

Raport wskazuje, że w Polsce tylko ok. 1/3 pacjentów onkologicznych ma wykonane badania molekularne, a zaawansowaną diagnostykę przeprowadza się u 8–12% chorych (dane NFZ za 2022 r.). W praktyce ogranicza to możliwość wyboru optymalnego leczenia.

Brakuje też spójności w zakresie badań w różnych ośrodkach. W części ośrodków stosuje się jedynie etapowe testowanie pojedynczych markerów, w innych dostępne są ograniczone panele badań. Zakres diagnostyki zależy więc od miejsca leczenia, a nie od standardu. Skutkiem jest nierówność dostępu do diagnostyki w kraju.

Autorzy zwracają uwagę na ograniczony dostęp do nowoczesnych technologii. Nadal brak jest refundacji badań NGS (sekwencjonowania nowej generacji), dostęp do kompleksowego profilowania genomowego (CGP) jest ograniczony. Brakuje powszechnego wykorzystania płynnej biopsji (ctDNA). Tymczasem technologie te umożliwiają jednoczesną analizę setek genów i dobór terapii w medycynie precyzyjnej.

Jednym z głównych problemów systemowych jest – według raportu – brak zgodności między rekomendacjami klinicznymi, a świadczeniami finansowanymi publicznie. W efekcie część nowoczesnych badań pozostaje poza standardem praktyki, mimo że są rekomendowane w leczeniu.

Przykłady problemów

W przypadku raka trzonu macicy w Polsce w 2022 r. odnotowano 5995 nowych przypadków oraz 1755 zgonów. Kraj ma najwyższy w UE wskaźnik umieralności – 10,6 na 100 tys. kobiet (średnia UE: 6,2). Według autorów raportu nie wynika to wyłącznie z dostępu do leczenia, ale także z jakości i organizacji diagnostyki.

Rak płuca to obecnie najczęstsza przyczyna zgonów onkologicznych kobiet (ok. 17% wszystkich zgonów onkologicznych). Rośnie problem określany jako „feminizacja raka płuca”. W tym przypadku szybka i pełna diagnostyka ma kluczowe znaczenie dla możliwości zastosowania terapii celowanych i immunoterapii.

Wnioski z raportu

Koalicja Onkozdrowia Kobiet wskazuje, że konieczna jest pełna integracja diagnostyki molekularnej i immunohistochemicznej z leczeniem. Leczenie powinno się koncentrować w wyspecjalizowanych ośrodkach. Diagnostykę należy traktować jako inwestycję w skuteczność terapii.