Test HPV HR uznany za skuteczniejszą metodę od cytologii

Wyniki pilotażu badań HPV-DNA realizowanego przez Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy (NIO-PIB) zostały opublikowane w czasopiśmie The Lancet Regional Health – Europe. Projekt z udziałem ponad 33 tysięcy kobiet doprowadził do zmiany standardu programu profilaktyki raka szyjki macicy w Polsce.

Badanie wykazało, że test HPV HR jest blisko dwukrotnie skuteczniejszy niż cytologia w wykrywaniu ryzyka raka szyjki macicy oraz stanów przedrakowych.

Zmiana standardu profilaktyki w Polsce

Jak wskazano w komunikacie Instytutu, wyniki pilotażu stały się bezpośrednią podstawą do wprowadzenia w lipcu 2025 roku zmiany standardów badań przesiewowych w Polsce.

Projekt był realizowany przez NIO-PIB we współpracy z Ministerstwem Zdrowia, Narodowym Funduszem Zdrowia oraz ośrodkami współpracującymi w całym kraju. Był jednym z zadań Narodowej Strategii Onkologicznej.

Stanowisko Ministerstwa Zdrowia

Minister zdrowia Jolanta Sobierańska–Grenda podkreśliła znaczenie wyników badania dla praktyki klinicznej.

– „Dziś ogłaszamy sukces naukowy, który ma konkretne znaczenie dla polskich pacjentek. Praca, jaką wykonał zespół pod przewodnictwem profesora Nowakowskiego powinna znaleźć konkretne odzwierciedlenie w poradniach ginekologiczno-położniczych posiadających kontrakt z NFZ, które są zobowiązane do realizacji programu profilaktyki raka szyjki macicy. Liczę na to, że mając dowody naukowe potwierdzone publikacją, testy HPV HR będą cieszyć się rosnącym zainteresowaniem, zarówno wśród pacjentek, jak i przedstawicieli ochrony zdrowia. Skuteczna profilaktyka ma znaczenie” – powiedziała minister.

Apel do lekarzy

Zespół badawczy pod kierownictwem prof. Andrzeja Nowakowskiego z NIO-PIB wskazał, że test HPV HR pozwala na niemal dwukrotnie skuteczniejsze wykrywanie zagrożeń niż cytologia.

– „Dzięki współpracy z Ministerstwem Zdrowia, polskie kobiety mają dostęp do najnowocześniejszego i najskuteczniejszego narzędzia w profilaktyce raka szyjki macicy. Test HPV HR powinien stać się jedynym obowiązującym testem przesiewowym, a nasze dowody naukowe uzyskane w polskiej populacji potwierdzają słuszny kierunek zmian w systemie profilaktyki raka szyjki macicy w Polsce, który został przyjęty w lipcu 2025 roku” – wyjaśnił prof. Nowakowski.

Dodał również apel do personelu medycznego:

– „Apeluję z tego miejsca do wszystkich zarządzających placówkami, ale także do ginekologów i położnych, aby wykonywali swoim pacjentkom badania przesiewowe HPV HR w programie profilaktyki. Im szybciej wprowadzimy mentalną zmianę w tym obszarze i zrezygnujemy cytologii jako badani pierwszego wyboru, tym skuteczniej będziemy pomagać kobietom dbać o ich zdrowie.”

Rekomendacje europejskie

Zgodnie z rekomendacjami European Commission Initiative on Cervical Cancer z 2025 roku, testy HPV HR są obecnie wskazywane jako podstawowa metoda badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy w Europie. Również program profilaktyki w Polsce obecnie przechodzi transformację. Jak wskazano w komunikacie, rozważane jest odejście od cytologii jako badania pierwszego wyboru.

Dyrektor NIO-PIB, dr hab. n. med. Beata Jagielska, zwróciła uwagę na znaczenie testu HPV HR w wykrywaniu zagrożeń zdrowotnych.

– „Test HPV HR umożliwia blisko dwukrotne zwiększenie wykrycia zagrożenia rakiem szyjki macicy oraz stanów przedrakowych, ale również wirusa mogącego wywołać nowotwór w przyszłości. To ważne, bo nawet w przypadku niezdiagnozowania raka po wykonaniu testu w danym momencie, ta wiedza automatycznie uruchamia zwiększoną czujność onkologiczną, zarówno u pacjentki, jak i lekarza prowadzącego” – powiedziała.

O pilotażu

Pilotaż badań HPV-DNA realizowano w latach 2019–2023 w ramach umowy pomiędzy NIO-PIB a Ministerstwem Zdrowia. Projekt obejmował współpracę ośmiu konsorcjów w całej Polsce.

Całkowita wartość projektu wyniosła ponad 6,1 mln zł. W badaniu porównywano skuteczność cytologii z testem HPV HR wraz z cytologią na podłożu płynnym (LBC) w warunkach rutynowej praktyki klinicznej.

Wyniki zostały opublikowane 8 maja 2026 roku w artykule: „Primary human papillomavirus screening versus cytology for detection of cervical intraepithelial neoplasia grade 2 or higher in Poland: a parallel-group, randomised controlled trial”.