Streszczenie
Postępy na tym polu wzbogacą prawdopodobnie również immunologię rozrodu człowieka. Znaczenie badań nad funkcją hormonów płciowych w układzie immunologicznym jest oczywiste. Wydaje się jednak prawdopodobne, że do rozwoju SLE przyczynia się wiele innych genetycznych i immunologicznych różnic związanych z płcią. W tym przeglądzie skupiamy się na najnowszych badaniach dotyczących skojarzonych z płcią różnic w zakresie szlaków cytokinowych oraz ich podłoża genetycznego, mających związek z patogenezą SLE. Wydaje się zupełnie prawdopodobne, że wiele z tych związanych z płcią różnic wpływa na możliwości rozrodcze, co może tłumaczyć utrwalenie się tych cech układu immunologicznego i obserwowaną dominację zachorowań na SLE wśród kobiet.
SŁOWA KLUCZOWE
toczeń rumieniowaty układowy, płeć, cytokiny, genetyka, chromosom X, interferon α
Wprowadzenie
Toczeń rumieniowaty układowy (systemic lupus erythematosus, SLE) jest przewlekłą zapalną chorobą autoimmunologiczną, występującą u około półtora miliona Amerykanów i pięciu milionów osób na całym świecie. Choroba może obejmować niemal wszystkie układy objawiając się zmianami skórnymi, utratą włosów, bólami stawów, zapaleniem stawów, kłębuszkowym zapaleniem nerek, zapaleniem osierdzia, zapaleniem opłucnej, psychozą i drgawkami. SLE jest prototypową chorobą autoimmunologiczną obejmującą niemal wszystkie części układu immunologicznego, jednak cechy charakterystyczne tej choroby stanowią autoimmunizacja humoralna z wytwarzaniem charakterystycznych autoprzeciwciał i zaburzeniami regulacji cytokin surowiczych. Choroba charakteryzuje się częstością występowania u kobiet i mężczyzn w stosunku 9:1, a dominacja kobiet jest nawet większa w szczytowym okresie rozrodczym. Szczyt zachorowań wśród kobiet przypada na okres rozrodczy (20-30 r.ż.), natomiast u mężczyzn występuje w późnym wieku średnim (45-60 r.ż.). Duże różnice między płciami w zakresie zapadalności i wieku, na jaki przypada szczyt zachorowań na SLE, wiążą się z nadzieją na lepsze zrozumienie patogenezy tej choroby.
W tym przeglądzie omawiamy niektóre współczesne teorie na temat obserwowanego wzorca zapadalności na SLE ze szczególnym naciskiem na wyniki badań genetycznych i nad ludzkimi cytokinami, w tym rolą interferonu α (INF-α) w łożysku, wpływem żeńskich hormonów płciowych na ekspresję IFN-α i receptorów Toll-podobnych (TLR), płodowo-matczyny mikrochimeryzm, zaburzoną inaktywację chromosomu X lub efekt dawki chromosomu X oraz rolę genów podatności na SLE, w tym locus MECP2/IRAK1 na chromosomie X oraz genetyczno-płciowy wpływ locus dla osteopontyny.