Streszczenie
Od wielu lat problem przestrzegania schematu przyjmowania leków jest przedmiotem dyskusji, jednak badania dotyczące tego zagadnienia są w powijakach. Dopiero niedawno przesunięto uwagę z chorych cierpiących na jedną chorobę, przyjmujących jeden lub więcej leków, na chorych z licznymi, współwystępującymi schorzeniami, przyjmujących wiele leków. Procesy pozwalające na poprawę przestrzegania schematów przyjmowania leków w tej drugiej grupie są znacznie bardziej skomplikowane i gorzej poznane. Dysponujemy wynikami nielicznych badań, w których analizowano przestrzeganie schematów przyjmowania leków przez takich pacjentów, jednak jedno jest pewne – im więcej leków chory przyjmuje, tym gorzej wypada przestrzeganie schematu leczenia. Z perspektywy pacjenta występowanie licznych chorób i konieczność przyjmowania wielu leków komplikuje codzienne życie. Niedawno poproszono mnie o wygłoszenie wykładu dla grupy wsparcia obejmującej kobiety cierpiące na choroby serca. Temat wykładu brzmiał: „Kluczowe dane, jakie każda kobieta powinna posiadać na temat odżywiania”. Do tej grupy należały kobiety w wieku 35-80 lat, jednak pytania, jakie stawiały, były bardzo podobne. „ Jak często powinnam jeść, skoro zażywam tak wiele leków, a niektóre z nich wymagają bycia na czczo?” Pytanie to prowadzi do kolejnych, takich jak „Ile czasu powinno upłynąć po zażyciu leku wymagającego bycia na czczo przed zażyciem kolejnego, który powinnam przyjmować z posiłkiem?” lub „ Jak długo powinnam zwlekać z zażyciem leku, który wymaga, abym była na czczo, jeśli przed chwilą zjadłam posiłek, ponieważ inny lek tego wymagał?” Głównym problemem był zatem fakt, że choć większość uczestniczek spotkania wiedziała, czy dany lek należy przyjmować na czczo, czy też po spożyciu posiłku, a także jak często przyjmować dany lek, żadna z nich nie wiedziała jak wszystkie te elementy dopasować do siebie w kontekście codziennego życia. Sam fakt zażywania leków może komplikować nasze życie, jednak zażywanie ich z lub bez pokarmu o różnych porach dnia dodatkowo komplikuje tradycyjne spożywanie posiłków oparte po prostu na zaspakajaniu uczucia głodu. Zamiast jedzenia codzienność tych kobiet reguluje schemat przyjmowania leków, a samo spożywanie posiłków staje się wtórnym elementem ich codzienności. Często mówimy naszym pacjentom, aby jedli wtedy, gdy są głodni. Dokonujemy przeglądu fizjologii jedzenia i dyskutujemy o związkach między lekami przeciwcukrzycowymi a jedzeniem (kiedy zażywać leki w odniesieniu do posiłków, jakich dokonywać wyborów pod względem węglowodanów itp.). Ale czy jednocześnie spędzamy dość czasu na rozmowie na temat wszystkich leków, jakie przyjmują, ich nawyków żywieniowych w ciągu dnia, sposobu, w jaki wszystkie zażywane leki wpływają na schemat spożywania posiłków i ostatecznie, jak te wszystkie zagadnienia mogą zmienić ich życie? Złożoność schematu przyjmowania leków jest odwrotnie proporcjonalna do jego przestrzegania. Wykazano, że chorzy słabiej przestrzegają schematu przyjmowania leków, jeśli czują, że zażywanie leku jest skomplikowane, ale dotychczas zmienne przyczyniające się do utrudnień w przyjmowaniu leków nie zostały ocenione w żadnych badaniach. Większość badań poświęconych jedzeniu i lekom odnosi się do wzajemnego oddziaływania lek-posiłek. Wydaje się, że nie dysponujemy żadnymi informacjami, czy przestrzeganie schematu przyjmowania leków pozostaje pod wpływem tego, w jakim stopniu dany lek może wpływać na spożywanie posiłków i odwrotnie.