Bezpieczeństwo farmakoterapii w czasie ciąży

Niemal połowa kobiet między 18 a 44 rokiem życia przyjmuje leki wydawane na receptę. Z tego względu lekarze muszą być przygotowani na udzielanie porad dotyczących stosowania leków w okresie okołokoncepcyjnym oraz w czasie ciąży.
Od 1979 roku lekarze w Stanach Zjednoczonych czerpią informacje na temat bezpieczeństwa leków z systemu klasyfikacji opracowanego przez Food and Drug Administration (FDA). System ten klasyfikuje leki do pięciu kategorii (A, B, C, D i X) na podstawie dostępnych danych oraz stosunku korzyści do ryzyka (risk-benefit ratio) (tab. 1). Klasyfikacji poddano także nowe formy farmakoterapii, które mogą być stosowane przez kobiety w wieku rozrodczym (tab. 2).
Ostatnio FDA zaproponowała zmiany w systemie klasyfikacji leków stosowanych w czasie ciąży, które miałyby polegać na eliminacji kategorii literowych i włączeniu do ulotki leku krótkiej informacji zawierającej opis ryzyka, uwagi kliniczne pomocne przy udzielaniu porady oraz przegląd dostępnych danych. Zaproponowano również, aby do leku dołączać informację o tym, jaki jest wpływ choroby, z powodu której dany lek jest przyjmowany, na matkę i płód. Jest to istotne, ponieważ zaprzestanie leczenia czasami może pociągać za sobą bardziej szkodliwe skutki, co należy wziąć pod uwagę, oceniając potencjalne ryzyko stosowania leku.

Leki przeciwpadaczkowe

Zgodnie z aktualnymi wytycznymi American Academy of Neurology dotyczącymi postępowania w przypadku ciąży u pacjentki chorej na padaczkę, należy unikać zarówno politerapii, jak i monoterapii kwasem walproinowym. Stosowanie kilku leków przeciwpadaczkowych w okresie ciąży związane jest ze zwiększonym ryzykiem powstawania dużych wad wrodzonych. Kwas walproinowy, należący do starszej generacji leków przeciwpadaczkowych, kojarzony jest ze zwiększonym ryzykiem występowania wad cewy nerwowej oraz rozszczepem wargi i podniebienia. Stopniowo gromadzone są dane na temat teratogenności dwóch leków nowszej generacji – lamotryginy i lewetyracetamu.
International Lamotrigine Pregnancy Registry (ILPR) w okresie od września 1992 roku do 3 czerwca 2009 roku objął ostatecznie 2444 kobiety oraz 2492 ciąże. Duże wady związane z ekspozycją na lamotryginę w pierwszym trymestrze stanowiły 2,2% w przypadku monoterapii oraz 2,8% w przypadku politerapii lekami innymi niż kwas walproinowy. (Dla porównania częstość wad wrodzonych w populacji ogólnej określana jest na 3%). Najwyższy wskaźnik dużych wad wrodzonych (10,7%) obserwowano przy stosowaniu w pierwszym trymestrze schematów wielolekowych zawierających lamotryginę i kwas walproinowy.
Warto zauważyć, że wspomniany rejestr ma swoje niedociągnięcia. Zaplanowano go w sposób, który pozwala na wykrycie jedynie dużych zmian w częstości konkretnych wad wrodzonych. Jak w przypadku każdego rejestru, brakowało grupy kontrolnej obejmującej pacjentki niepoddane w czasie ciąży ekspozycji na działanie leków przeciwpadaczkowych. Dobrowolne zgłaszanie się pacjentek wprowadza możliwość błędów doboru (selection bias). Dodatkowo badaniu można zarzucić błąd wynikający ze sposobu gromadzenia danych (ascertainment bias), gdyż pochodziły one z 43 krajów, w których stosowano zróżnicowaną metodologię zbierania informacji.