Witamina D – słoneczny hormon Kiedy i jak leczyć jej niedobory

Na podstawie wyników badań prowadzonych w latach dwudziestych i trzydziestych XX w. przyjęto, że dawka 400 IU witaminy D jest niezbędna, aby zapobiec rozwojowi krzywicy. W ostatnim dziesięcioleciu po wprowadzeniu leków przeciwko osteoporozie stwierdzono, że wielu chorych nie reaguje na leczenie. Jedną z prawdopodobnych przyczyn tego jest fakt, że u 52% leczonych z powodu osteoporozy występuje niedostateczne stężenie witaminy D w surowicy (<30 ng/ml 25-hydroksywitaminy D). Na podstawie danych z National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES) występowanie niedoboru witaminy D w całej populacji oszacowano na 50-75% w zależności od grupy etnicznej. Stężenie witaminy D zmniejsza się wraz z wiekiem pomimo jednakowej suplementacji lub jednakowej ekspozycji na światło słoneczne.
Po upowszechnieniu pomiarów stężenia witaminy D we krwi wykazano, że jej niedobór wiąże się nie tylko z cięższym przebiegiem chorób metabolicznych kości, ale również innych schorzeń. Zwykłe podanie dostatecznej dawki witaminy D może zapobiegać wielu chorobom przewlekłym oraz niesprawności w podeszłym wieku.

Źródła witaminy D

Głównym naturalnym źródłem witaminy D jest skóra. Pod wpływem słonecznych promieni UVB 7-dehydrocholesterol zostaje przekształcony do cholekalcyferolu (witaminy D₃). Jest on wydzielany do krwi, a następnie szybko hydroksylowany w pozycji 25 w mikrosomach wątroby do 25-hydroksycholekalcyferolu, określanego dalej jako 25(OH)D. Stanowi on główną postać witaminy D, magazynowaną w wątrobie i wydzielaną do krążenia. We krwi 25(OH)D, będąca związkiem steroidowym, wiąże się z białkiem wiążącym witaminę D. Witamina D jest magazynowana przez wiele miesięcy w wątrobie, która stanowi jej źródło w miesiącach, gdy skóra nie jest poddawana działaniu światła słonecznego. Zdolność skóry do syntezy witaminy D zmniejszana jest przez kilka czynników: filtr słoneczny zawierający USP 8 zmniejsza aktywność tworzenia witaminy D o 97,5%, filtr USP 15 – o 99,9%. Samo starzenie ogranicza zdolność skóry do syntezy witaminy D, nawet przy zapewnieniu dostatecznej ekspozycji na światło słoneczne. Znaczenie ma również pigmentacja skóry, przy czym u osób o ciemniejszej karnacji stwierdza się znacznie niższe stężenia witaminy D. Bardzo niskie stężenia witaminy D występują u ludzi, którzy wychodzą z domu w ubraniu całkowicie osłaniającym ich skórę przed światłem słonecznym.
Innym istotnym źródłem witaminy D jest dieta: witamina D znajduje się w wątrobach rybich (z tego powodu dawniej powszechne było picie tranu). Są nią wzbogacane liczne produkty żywnościowe. W Stanach Zjednoczonych zawartość witaminy D₃ w mleku wynosi 100 IU w kubku (około 237 ml). Sok pomarańczowy wzbogacony wapniem może również zawierać 100 jednostek witaminy D₃. W produktach żywnościowych i suplementach diety występuje jedna z dwóch postaci witaminy D: witamina D₃, obecna w rybiej wątrobie i w organizmach innych zwierząt, lub– w warzywach – witamina D₂, czyli ergokalcyferol, którego siła działania oceniana jest na jedną trzecią do jednej czwartej aktywności witaminy D₃. Witamina D₃ powstaje z witaminy D₂ w procesie konwersji. Wykazano, że 400 IU witaminy D na dobę nie wystarcza dla utrzymania jej dostatecznego stężenia we krwi (patrz niżej).