Wczesna faza choroby Alzheimera

Problem kliniczny

Choroba Alzheimera jest najczęstszą przyczyną otępienia w społeczeństwach krajów zachodnich, dotykającą około 5 milionów osób w Stanach Zjednoczonych i 17 milionów osób na całym świecie. Roczna zapadalność na chorobę Alzheimera na świecie wynosi 1% wśród osób w wieku 60-70 lat i rośnie do 6-8% w grupie osób w wieku ≥85 lat. W krajach, w których żyje wiele osób ≥80 lat, odsetek osób w tej grupie wiekowej cierpiących na chorobę Alzheimera sięga 30%, a ponad to oczekiwany jest dalszy istotny wzrost. Początek choroby jest podstępny, objawy ewoluują przez kilka lat od łagodnych deficytów pamięci do ciężkich zaburzeń funkcji poznawczych. Stan przejściowy, nazywany łagodnymi zaburzeniami funkcji poznawczych, często poprzedza najwcześniejsze objawy choroby Alzheimera. Przebieg choroby Alzheimera jest nieuchronnie postępujący i prowadzi do niesprawności psychicznej i funkcjonalnej, a w końcu śmierci. Czasami stopień zaburzeń funkcji poznawczych nie zmienia się przez rok do 2 lat, ale zwykle w kolejnych latach choroba zaczyna ponownie postępować.
Niemożność zapamiętania nowych informacji jest zazwyczaj pierwszym objawem, podczas gdy pamięć zdarzeń dawnych jest stosunkowo oszczędzona aż do późniejszych stadiów choroby. Wraz z postępem choroby upośledzeniu ulegają inne funkcje poznawcze (np. funkcje językowe, myślenie abstrakcyjne, a także funkcje wykonawcze i zdolność podejmowania decyzji). Nasilenie zaburzeń jest różne i zazwyczaj skutkuje trudnościami w pracy, funkcjonowaniu społecznym lub w prowadzeniu gospodarstwa domowego. Zmiany nastroju i afektu często towarzyszą pogorszeniu pamięci. Urojenia i objawy psychotyczne nie są typowe, ale mogą pojawić się na każdym etapie choroby. Wystąpienie objawów psychotycznych w początkowej fazie otępienia sugeruje inne rozpoznanie, np. otępienie z ciałami Lewy’ego.
W badaniach autopsyjnych najczętszymi zmianami patologicznymi stwierdzanymi w mózgach pacjentów z chorobą Alzheimera są tzw. blaszki neurytyczne zawierające elementy zdegenerowanych neuronów oraz złogi zewnątrzkomórkowego białka beta-amyloidu, które tworzą blaszki rozproszone. Zmiany wewnątrzkomórkowe obejmują depozyty hiperfosforylowanego białka tau, białka biorącego udział w składaniu mikrotubul, w postaci splątków neurofibrylarnych. Zmiany patologiczne pojawiają się najpierw w śródwęchowych obszarach hipokampa, a następnie się rozprzestrzeniają. Z czasem dochodzi do znacznego zmniejszenia liczby neuronów i synaps. Mechanizmy patologiczne odpowiedzialne za rozwój tych zmian nie są dotychczas znane.
Dodatni wywiad rodzinny w kierunku otępienia jest jednym z najczęstszych czynników ryzyka choroby Alzheimera. Istnieją rzadkie przypadki rodzin, w których występuje uwarunkowana genetycznie choroba Alzheimera, dziedziczona w sposób autosomalnie dominujący, z objawami pojawiającymi się u osób w wieku 30-50 lat. Około połowa tych przypadków związana jest z mutacjami genów kodujących białko prekursora amyloidu, a także preseniliny 1 lub 2. Badania nad mutacjami genetycznymi pozwalają sądzić, że choroba Alzheimera jest spowodowana wytwarzaniem i agregacją białka beta-amyloidu, które tworzy blaszki amyloidowe. Mimo że mutacje te występują w setkach rodzin, odpowiadają one za mniej niż 1% przypadków choroby.