Przerzuty do mózgu

Przerzuty do mózgu występują 10 razy częściej niż pierwotne nowotwory mózgu i nierzadko podejście do ich leczenia jest mało optymistyczne. Przerzuty do ośrodkowego układu nerwowego (OUN) wyróżniają się wśród innych przerzutów ze względu na występowanie zaburzeń neurologicznych oraz konieczność przerwania leczenia systemowego w celu przeprowadzenia leczenia paliatywnego. Nieleczone przerzuty do OUN prowadzą do stopniowego pogorszenia sprawności i zgonu w ciągu 1-2 miesięcy w następstwie wzrostu ciśnienia śródczaszkowego. Uniknięcie lub opóźnienie wystąpienia tych powikłań wymaga wiedzy na temat leczenia wspomagającego i radykalnego przerzutów do mózgu.
Mechanizm powstawania przerzutów do mózgu jest podobny jak w przypadku innych lokalizacjii jest następstwem mutacji prowadzących do odłączania się komórek nowotworowych od błon podstawnych, przenikania do naczyń krwionośnych i przylegania do komórek śródbłonka. Komórki nowotworowe docierają z prądem krwi do różnych narządów w proporcjach zależnych od jej przepływu, jednak niektóre nowotwory częściej dają przerzuty do określonych narządów. W 1889 roku patolog Stephen Paget jako pierwszy wskazał na możliwość tropizmu pewnych typów histologicznych do określonych lokalizacji przerzutów odległych. Jego hipoteza „ziarna i gleby” pasuje do przerzutów do mózgu. Nowotwory takie jak czerniak czy drobnokomórkowy rak płuca (small cell lung cancer, SCLC) charakteryzują się nieproporcjonalnie dużą częstością przerzutów do mózgu (tab. 1).
Nawet lokalizacja przerzutów w obrębie mózgu różni się w zależności od ogniska pierwotnego. Przerzuty czerniaka częściej występują w płatach czołowych i skroniowych, raka piersi w móżdżku i zwojach podstawy, a niedrobnokomórkowego raka płuca (non-small cell lung cancer, NSCLC) w płatach potylicznych. Oczywiście swoiste interakcje guza z tkanką nerwową mózgu mają wpływ na powstawanie i rozwój przerzutów do mózgu. Dopiero w ostatnim czasie przeprowadzono badania mające na celu wyjaśnienie tych mechanizmów molekularnych, m.in.wykazując, że status receptorów hormonalnych i receptora typu 2 dla ludzkiego naskórkowego czynnika wzrostu (HER2) u chorych na raka piersi jest czynnikiem predykcyjnym wystąpienia przerzutów do mózgu, oraz opisując rolę astrocytów w procesie inwazji. Badania w tej dziedzinie zmierzają w kierunku analizy rozpoznania histopatologicznego, słusznie uznając, że przerzuty do mózgu należy analizować osobno, podobnie jak guzy pierwotne.