Bóle głowy – aspekty psychiatryczne

U pewnych osób stwierdza się współwystępowanie migreny (najczęstszej postaci epizodycznego bólu głowy upośledzającej codzienne funkcjonowanie) i wielu zaburzeń psychicznych. Choroby te mają wiele wspólnych elementów, takich jak wywiad rodzinny czy zespół objawów autonomicznych i sympatykomimetycznych, a także są leczone podobnymi metodami farmakologicznymi i behawioralnymi. Zrozumienie związków biologicznych i patogenezy tych chorób powinno poprawić diagnostykę, terapię i wyniki leczenia.
Charakterystyka bólu głowy pozostaje areną badań klinicznych. Międzynarodowe Towarzystwo Bólów Głowy wymienia kilkaset typów bólów głowy, większość stanowi jednak fenotypy stanów o często złożonym i słabo poznanym podłożu genetycznym. Ból głowy typu napięciowego jest najbardziej rozpowszechnioną postacią bólu głowy, aczkolwiek z definicji rzadko upośledza funkcjonowanie i nie wymaga leczenia lub ustępuje samoistnie. W związku z tym osoby z tą postacią bólu rzadko poszukują opieki medycznej. Bólem głowy, z którym chorzy zgłaszają się najczęściej, jest migrena. Dotyczy ona 12% populacji Stanów Zjednoczonych. Migrenie czasami towarzyszą zaburzenia psychiczne.
Migrenę ogólnie można opisać jako nawracający ból głowy, często jednostronny, pulsujący, nasilający się przy ruchach, z towarzyszącą foto- i fonofobią oraz nudnościami. Istnieje wiele postaci migreny. Aż do 30% napadów migrenowych nie ma charakteru pulsującego, a ból często umiejscawia się obustronnie, co prowadzi do błędnego rozpoznania bólu głowy typu napięciowego. Określenie „migrena” jest często stosowane do określenia stanu obniżonego progu dla rozwoju bólu głowy. U wielu chorych z migreną występują objawy prodromalne, które pojawiają się do 24 godzin przed początkiem napadu. Mogą one obejmować oziębienie rąk i stóp, apetyt na pewne pokarmy (na przykład czekoladę), ziewanie i rozmaite zmiany nastroju, w tym depresję lub euforię. U 20% chorych występują ogniskowe objawy neurologiczne pod postacią aury. Często dotyczą one wzroku, ale mogą upośledzać także czucie, funkcje językowe, ruchowe lub czynność pnia mózgu i trwają do godziny. Nierzadkie jest następowanie po sobie różnych objawów aury. Przykładem może być aura wzrokowa, po której pojawia się tożstronne mrowienie ręki i kącika ust z następowym jej drętwieniem. Jest to prawdopodobny scenariusz, biorąc pod uwagę szerzenie się aktywacji, a następnie depresji metabolicznej obejmującej pierwszorzędowe korę wzrokową, czuciową i ruchową. Objawy aury często, choć nie zawsze, wyprzedzają pojawienie się bólu głowy. Napad bólu migrenowego zwykle trwa 4-72 godziny, a po nim następują takie objawy, jak zmęczenie i obniżenie nastroju, które mogą utrzymywać się do jednego dnia. W okresie ponapadowym u chorych z migreną można łatwo wywołać krótki ból głowy przez wysiłek fizyczny lub próbę Valsalvy.