Oparzenia chemiczne przełyku

Przypadek 2
Wywiad: 14-letnia dziewczynka, bez wcześniejszych obciążeń zdrowotnych, została przyjęta do szpitala w trybie nagłym z powodu spożycia silnej zasady (SENOPUR SB). Bezpośrednio po spożyciu chora wymiotowała.
Badanie przedmiotowe i badania dodatkowe: przy przyjęciu stan chorej był średni, zwracały uwagę zmiany oparzeniowe jamy ustnej i ślinotok, chora zgłaszała ból w jamie ustnej i ból zlokalizowany w okolicy żołądka w czasie badania brzucha. Nie stwierdzono innych odchyleń w zakresie badania przedmiotowego.

Przypadek 3
Wywiad: 15-letnia dziewczynka przyjęta do szpitala w trybie nagłym z powodu spożycia niewielkiej ilości Domestosa – środek był przelany do opakowania po napoju spożywczym. W późniejszym czasie matka przyznała, że substancja chemiczna, którą dziecko wypiło, było mieszanką Domestosa i Kreta (środek oparty na wodorotlenkusodowym służący do udrażniania rur). Bezpośrednio po spożyciu chora wymiotowała. W badaniu laryngologicznym stwierdzono rozległe oparzenie błon śluzowych do poziomu dolnego gardła. Chorą przekazano do ośrodka o wyższej referencyjności w celu dalszej diagnostykii leczenia. Badanie przedmiotowe i badania dodatkowe: przy przyjęciu stan chorej oceniono jako średni, zwracał uwagę ślinotok podbarwiony krwią. Dziewczynka zgłaszała ból w jamie ustnej oraz ból zlokalizowany zamostkowo.

Rozpoznanie wstępne
We wszystkich przypadkach podejrzenie spożycia substancji żrącej wysunięto na podstawie wywiadu i objawów oparzenia jamy ustnej, chore zakwalifikowano do hospitalizacji. Badaniem potwierdzającym rozpoznanie była gastroskopia.

Omówienie problemu
W latach 60. XX wieku do użytku domowego zostały wprowadzone chemiczne środki czyszczące z dodatkiem silnych zasad. Od tego momentu liczba doniesień o chemicznych oparzeniach górnego odcinka przewodu pokarmowego znacznie wzrosła. Przypadkowe spożycie przez dziecko substancji potencjalnie żrącej jest w praktyce pediatrycznej zdarzeniem stosunkowo częstym, incydentalnie ma charakter celowy (u nastolatków). Większość chorych zgłaszających się do szpitala z podejrzeniem spożycia substancji żrącej w rzeczywistości nie spożyła substancji mogącej spowodować uraz tkankowy, co można stwierdzić starannie zbierając wywiad. Środkami żrącymi określa się silne zasady (pH >12,5) oraz silne kwasy (pH<2). Spożycie związku chemicznego, którego pH zawiera się między 2 a 12,5 nie powinno wywołać poparzenia błon śluzowych, zakładając, że kontakt z błoną śluzową nie ma charakteru przewlekłego (tab. 1). Wynikiem działania substancji zasadowych na tkankę jest martwica rozpływna. Zasady głęboko wnikają w tkanki, rozkładając białka i kolagen, a w wyniku kontaktu z tłuszczami tworzą się mydła. Reakcja chemiczna zasady z obecnym w żołądku kwasem solnym prowadzi do uwolnienia ciepła, co w konsekwencji zwiększa obszar urazu. Uraz powstający po kontakcie tkanki z silnym kwasem jest martwicą powierzchowną. Kwas niszczy powierzchowną warstwę błony śluzowej, tworząc warstwę zdenaturowanego białka, zapobiegając dalszej penetracji substancji żrącej i ograniczając uraz. Rozległość oraz stopień urazu zależy od rodzaju i ilości spożytej substancji, jej stężenia i właściwości fizycznych (postać płynna/stała, lepkość, gęstość) oraz czasu trwania kontaktu z błoną śluzową.