Witamina D – ile i komu?

Nerki są miejscem biosyntezy 1,25 (OH)₂D, ale również miejscem docelowego działania tego aktywnego metabolitu witaminy D. Pod wpływem 1,25(OH)₂D zwiększa się wchłanianie wapnia i fosforanów z przewodu pokarmowego i z moczu pierwotnego do krwi. Łącznym wynikiem podawania witaminy D jest zwiększenie wchłoniętego wapnia oraz jego wydalania, tzn. nasilenie hiperkalciurii niezależnie od jej przyczyny (absorpcyjna czy nerkowa). Z tego względu w hiperkalciurii najczęściej zaleca się odstawianie witaminy D. Istnieją sytuacje kliniczne, kiedy podejmuje się próbę stosowania witaminy D i preparatów wapnia w hiperkalciurii. Dotyczy to sytuacji znacznie zaburzonej mineralizacji kościu dziecka z hiperkalciurią. Taką próbę poprawy uwapnienia kośćca można podjąć szczególnie u dziecka, które nie miało złogów w drogach moczowych (hiperkalciurii towarzyszą więc sprawne mechanizmy hamujące możliwość tworzenia kamieni). Zaburzenie uwapnienia kości można leczyć, stosując hydrochlorotiazyd zmniejszający wydalanie wapnia w połączeniu z witaminą D i preparatami wapnia. Zawsze wtedy należy bardzo wnikliwie i często oceniać wydalanie wapnia, a przy istotnym zwiększeniu kalciurii należy wycofać się z podawania witaminy D, pozostawiając sam hydrochlorotiazyd.

2. Jakie dawki witaminy D₃ stosować w poszczególnych grupach wiekowych dzieci i u karmiących matek?

Zgodnie z zaleceniami polskich ekspertów witamina D powinna być stosowana od pierwszych dni życia w dawce 400 IU/24 h u niemowląt karmionych piersią, u karmionych sztucznie należy wyliczyć dawkę witaminy zawartą w mieszance (łącznie powinno otrzymywać 400 IU/24 h): 400 IU witaminy D zawiera 1000 ml mleka początkowego i 700-800 ml mleka następnego. U starszych dzieci >1 r.ż. należy podawać 400 IU witaminy od października do marca, czyli wtedy, kiedy synteza skórna w naszej szerokości geograficznej jest niewystarczająca. Jeśli w miesiącach od kwietnia do września dziecko nie ma zapewnionej syntezy skórnej (stosowanie filtrów na całą powierzchnię ciała, deszczowe lato), należy również zalecać przyjmowanie dawki 400 IU witaminy D. U dzieci otyłych należy rozważyć podawanie dawki wyższej – 800-1000 IU (tkanka tłuszczowa zmniejsza biodostępność witaminy D).
U matek karmiących optymalne jest dostosowanie dawki witaminy D do aktualnego stężenia 25(OH)D. Zespół ekspertów zaleca stosowanie dawki 800-1000 IU, ale nie wyklucza stosowania większych dawek >1000 IU. Stosowanie u matek karmiących 2000 IU witaminy D/24 h zwiększa zawartość witaminy D w pokarmie do wartości, która może być wystarczająca dla zapewnienia niemowlęciu odpowiedniego stężenia 25(OH)D. Podawanie witaminy D kobiecie karmiącej ma również na celu ochronę jej układu kostnego. O ile w czasie ciąży rośnie aktywność 1α-hydroksylazy i dzięki temu dwukrotnie zwiększa się stężenie 1,25(OH)₂D i wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego, w okresie laktacji niedobory wapnia są wyrównywane dzięki uruchomieniu peptydów PTH-podobnych (PTHrP) w gruczole piersiowym i magazynów wapnia w kościach.