Od nefrologa dla dermatologów

Co dermatolog powinien wiedzieć o manifestacji skórnej przewlekłej choroby nerek

Dr n. med. Hanna Myśliwiec1

1Klinika Dermatologii i Wenerologii UM w Białymstoku

Prof. dr hab. med. Michał Myśliwiec2

2I Klinika Nefrologii z Oddziałem Transplantacji i Pododdziałem Dializoterapii UM w Białymstoku

Adres do korespondencji: Dr n med. Hanna Myśliwiec, Klinika Dermatologii i Wenerologii UM, ul. Żurawia 14, 15-540 Białystok, e-mail: hanna.mysliwiec@gmail.com

Objawy dermatologiczne występują w chorobach nerek ostrych oraz przewlekłych. Czasem mogą być bardzo pomocne w ustaleniu wstępnego rozpoznania oraz w ocenie postępu choroby i leczenia. Mogą mieć znaczenie zarówno w ostrej, jak i w przewlekłej chorobie nerek (PChN).[1] Specyficzne objawy skórne mogą ułatwiać wstępne podejrzenie choroby Fabry’ego. Zmiany dermatologiczne, np. suchość skóry i świąd, bywają bardzo uciążliwe u chorych przewlekle dializowanych. U chorych po transplantacji nerki mogą występować różne zmiany skórne, niektóre z nich są wywołane niepożądanym działaniem leków immunosupresyjnych.

Przewlekła choroba nerek (PChN) [2]

Jest to funkcjonalne lub anatomiczne uszkodzenie nerek trwające ponad trzy miesiące. Dzieli się ją na pięć stadiów, z których pierwsze przebiega bez upośledzenia funkcji nerek, a piąte to schyłkowa niewydolność nerek (mocznica). W początkowych dwóch stadiach choroby może nie być żadnych objawów klinicznych, później dołączają się różne dolegliwości, wynikające z powikłań ze strony różnych narządów, także skóry.

Przebarwienia skóry

Często skóra jest blada z powodu niedokrwistości. Przebarwienia skóry są bardzo charakterystyczne dla PChN, zwłaszcza u chorych hemodializowanych. Przez nerki wydalany jest hormon melanotropowy, więc upośledzenie funkcji nerek powoduje zwiększenie jego stężenia we krwi. Manifestuje się to hiperpigmentacją o charakterze różnej wielkości plam, najczęściej na dłoniach i stopach. Brązowe, rozlane przebarwienia występują głównie na odkrytych powierzchniach, eksponowanych na słońce. Rzadziej u chorych dializowanych występują rozlane zielononiebieskie zmiany skóry i paznokci, zwane srebrzycą (argyria). Suchość skóry i łamliwość włosów są często związane z zaburzeniami metabolizmu fenyloalaniny w PChN. Nagłe nasilenie pigmentacji w czasie hemodializy może wystąpić w przebiegu masywnej hemolizy.

Rogowacenie skóry

Suchość skóry (xerosis) jest najczęstszym zaburzeniem dermatologicznym w PChN, często przebiegającym ze świądem i rogowaceniem skóry (ryc. 1).

Zwykle zaczyna się w okresie przed rozpoczęciem dializ, które nie zmieniają jego przebiegu, niezależnie od ich rodzaju.

Jeżeli suchość skóry związana jest z jej złuszczaniem się, mogą tworzyć się na niej zmiany podobne do rybiej łuski, najczęściej widocznej w formie przypominającej schodki na wyprostnych częściach kończyn i tułowiu. Bardziej delikatne zmiany są widoczne na brzuchu, często z białawymi przebarwieniami. Nie są zajęte zwykle zgięciowe powierzchnie kończyn, pachy, okolica podkolanowa i zgięcie łokciowe. Na skórze głowy często jest widoczny łupież.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Przewlekła choroba nerek (PChN) [2]

Jest to funkcjonalne lub anatomiczne uszkodzenie nerek trwające ponad trzy miesiące. Dzieli się ją na pięć stadiów, z których pierwsze przebiega [...]

Amyloidoza (skrobiawica)

Jest to częsta przyczyna zespołu nerczycowego, z obrzękami na najniżej położonych częściach ciała (u chodzących na podudziach, u leżących – w [...]

Nefropatie wrodzone

Choroba Fabry’ego spowodowana jest niedoborem α-galaktozydazy, rozkładającej globoceramid Gb3, który gromadzi się w śródbłonku naczyń różnych narządów, w tym serca i [...]