Praktyka kliniczna

Wszystko, co powinno się wiedzieć o anafilaksji, zagrażającej życiu chorobie alergicznej

Dr hab. med. Radosław Gawlik

Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Alergologii i Immunologii Klinicznej, Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach

Adres do korespondencji: Dr hab. med. Radosław Gawlik, Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Alergologii i Immunologii Klinicznej, Śląski Uniwersytet Medyczny, ul. Ceglana 35, 40-514 Katowice

Anafilaksja jest szybko rozwijającą się chorobą alergiczną. Rozwija się i w mechanizmie IgE-zi w mechanizmie IgE-zależnym, i IgE-niezależnym. Prawidłowe i wczesne rozpoznanie wstrząsu anafilaktycznego umożliwia właściwe leczenie. Znajomość czynników mogących wywołać anafilaksję jest bardzo ważna. W pracy omówiono przyczyny, rozwój i przebieg oraz zasady zapobiegania anafilaksji.

Szacuje się, że na milion hospitalizacji rocznie notuje się 154 zgony wywołane anafilaksją.[1]

Najczęstszymi przyczynami rozwoju reakcji anafilaktycznej są:

  • pokarmy,
  • leki,
  • użądlenia owadów.

Wstrząs anafilaktyczny występuje co roku u 1-3 proc. osób – częściej u osób młodych.[2]

Epidemiologia

Wiedza na temat rzeczywistego występowania reakcji anafilaktycznej jest ograniczona. Częstość jej występowania jest niedoszacowana, głównie z powodu trudności w rozpoznaniu oraz niedokładnej lub często niemożliwej do określenia przyczyny występujących dolegliwości. Badania wykazują jej wystąpienie przynajmniej raz w życiu u 2 proc. badanych w populacji amerykańskiej.[3] Częstość wzrasta głównie u osób młodych. U osób do 19. r.ż. wstrząs anafilaktyczny występuje 70 razy na 100 tys. mieszkańców. Dokładna ocena skali zjawiska jest trudna z powodu nierozpoznanej anafilaksji, szczególnie w przypadku pierwszego epizodu, oraz błędnego raportowania w dokumentacji statystycznej i złego kodowania rozpoznania. Dane dotyczące śmiertelności spowodowanej anafilaksją są w znacznym stopniu zaniżone, co wynika często z braku informacji o okolicznościach wystąpienia reakcji, braku świadków zdarzenia, niemożności pewnego potwierdzenia przebytego wstrząsu badaniami pośmiertnymi oraz braku swoistych testów diagnostycznych.[4,5] Wiadomo, że zgony z powodu anafilaksji występują rzadziej, jeśli udało się udzielić pomocy natychmiast.[6]

Badania wykazały, że częstość występowania anafilaksji jest znacznie większa, niż dotychczas uważano.[1-3,7] Według tych danych przypadki anafilaksji rozpoznaje się u 49,8 na 100 tys. osób na rok.[7] Głównymi czynnikami wywołującymi reakcję anafilaktyczną były pokarmy, leki, użądlenia przez owady, alergeny zwierząt, np. sierść konia, chomika, czynniki fizyczne, jak wysiłek, zimno, środki kontrastowe.

Wytyczne Światowej Organizacji Alergii (WAO) przygotowane przez międzynarodową grupę ekspertów zaproponowały dla szybko rozwijającej się reakcji, jaką jest anafilaksja, wspólną definicję. Anafilaksja jest ostrą, zagrażającą życiu reakcją uogólnioną lub systemową spowodowaną nadwrażliwością.[8]

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Kryteria rozpoznania

Są one spełnione w przypadku wystąpienia w ciągu od kilku minut do kilku godzin od zadziałania bodźca co najmniej jednej z trzech [...]

Objawy kliniczne

Reakcja anafilaktyczna, mimo że nie zawsze przyjmuje postać wstrząsu, zawsze zagraża życiu, szczególnie kiedy występuje pierwszy raz. Nawet łagodne początkowe objawy [...]

Czynniki wywołujące anafilaksję

Lista czynników mogących wywołać reakcję anafilaktyczną coraz bardziej się wydłuża. Można nawet stwierdzić, że jest nieskończona. Do rozwoju anafilaksji alergicznej prowadzą [...]

Rozpoznanie

Rozpoznanie opiera się w dużej mierze na precyzyjnie zebranym po fakcie wywiadzie chorobowym. Do badań oceniających występowanie IgE-nadwrażliwości zaliczamy testy skórne, [...]

Leczenie

Leczenie zależy od stopnia ciężkości reakcji anafilaktycznej oraz dynamiki jej rozwoju. W przypadku reakcji ograniczającej się jedynie do zmian skórnych podajemy [...]

Etapy leczenia

1. W pierwszej kolejności należy przerwać narażenie na czynnik wywołujący reakcję, zabezpieczyć substancję podejrzaną o wywołanie reakcji anafilaktycznej.