Od endokrynologa dla dermatologów

Dysruptory endokrynne – znaczenie w dermatologii

Dr hab. med. Elżbieta Skowrońska-Jóźwiak

Klinika Endokrynologii i Chorób Metabolicznych Uniwersytetu Medycznego w Łodzi

Adres do korespondencji: Dr hab. med. Elżbieta Skowrońska-Jóźwiak, Klinika Endokrynologii i Chorób Metabolicznych, Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, ul. Rzgowska 281/289, 93-338 Łódź

W pracy przedstawiono wiele danych mających na celu lepsze zrozumienie specyfiki oddziaływania dysruptorów endokrynnych. Substancje te wpływają negatywnie na układ hormonalny, zakłócając biosyntezę, metabolizm lub działanie hormonów, prowadząc do zaburzeń homeostazy w zdrowym organizmie. Najlepiej poznane kierunki ich działań to: rozwój otyłości i cukrzycy, wpływ na żeński i męski układ rozrodczy, rozwój nowotworów hormonowrażliwych, zaburzenia funkcji tarczycy oraz zaburzenia rozwoju układu nerwowego i neuroendokrynnego. Ich działanie zachodzi w bardzo niskich stężeniach, a zagrożenie wynika z powszechnej ekspozycji. Dla dermatologów szczególne znaczenie mają m.in. bisfenol A, ftalany, niektóre substancje zawarte w chemicznych filtrach UV, triklosan – które są obecne w kosmetykach i ich opakowaniach.

Postęp cywilizacyjny powoduje zwiększenie obecności w środowisku wielu niekorzystnych produktów oddziałujących szkodliwie na organizm. Artykuł jest poświęcony substancjom, które wpływają negatywnie na układ endokrynny, zakłócają biosyntezę, metabolizm lub działanie hormonów, powodując zaburzenia homeostazy w zdrowym organizmie lub jego potomstwie oraz subpopulacjach.[1] Substancje te zwane są dysruptorami endokrynnymi (EDC). Rozbudzanie zainteresowania lekarzy dermatologów tą tematyką jest spowodowane narażeniem pacjentów na działanie EDC znajdujących się w produktach kosmetycznych i ich opakowaniach.

Oddziaływanie EDC na organizm może być wielokierunkowe, ale najsilniejsze dowody ich działania istnieją w odniesieniu do:

1. otyłości i cukrzycy,

2. wpływu na żeński i męski układ rozrodczy,

3. rozwoju nowotworów hormonowrażliwych,

4. zaburzeń funkcji tarczycy,

5. zaburzeń rozwoju układu nerwowego i neuroendokrynnego.[2,3]


Koszty chorób wywoływanych przez EDC szacuje się w Stanach Zjednoczonych na 340 mld dol. rocznie (2,33 proc. PKB), a w Europie 217 mld dol. (1,28 proc. PKB).[4]

Efekt biologiczny EDC zależy od wielu czynników.[2] Jednym z zasadniczych parametrów jest wiek osoby eksponowanej, zgodnie z zasadą, że im młodszy organizm, tym silniejsze mogą być efekty biologiczne. Uważa się, że kluczowe znaczenie ma ekspozycja...

Pod względem budowy chemicznej EDC stanowią złożoną i zróżnicowaną grupę cząsteczek zarówno syntetycznych, jak i pochodzenia naturalnego.[3] Większość z nich posiada budowę fenolową (z podstawnikami chloru lub bromu), co ułatwia tym związkom oraz ...

  • powszechnie używane substancje uplastyczniające (plastyfikatory): bisfenol A (BPA) i jego pochodne występujące m.in. w tworzywach sztucznych, z których produkowane są opakowania kosmetyków,
  • ftalany,
  • plastyfikatory występujące w opakowaniach kosmetyków i jako środki przedłużające trwałość,
  • filtry przeciwsłoneczne: benzofenon, metoksycynamonian etyloheksylu,
  • substancje konserwujące zawarte w kosmetykach i środkach higieny: propylparaben, butylparaben, triklosan, butylowany hydroksyanizol (BHA), butylowany hydroksytoluen (BHT) i fenoksyetanol.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Bisfenol A (BPA)

Jest związkiem organicznym z grupy fenoli. Może się łączyć z receptorami estrogenowymi. Ma wprawdzie 10 tys. razy słabsze powinowactwo do receptorów [...]

Ftalany

Ftalany są powszechnie stosowane jako substancje zmiękczające tworzywa sztuczne (np. PCV) oraz poprawiające właściwości m.in. kosmetyków. Wchodzą w skład takich produktów [...]

Filtry UV

Szczególne znaczenie dla dermatologów mogą mieć dane wskazujące na możliwość oddziaływania niektórych chemicznych filtrów UV jako EDC. Doniesienia takie istnieją w [...]

EDC a płeć

Działanie EDC zależy od płci. U kobiet EDC mogą uczestniczyć w patogenezie:

Wpływ EDC na inne narządy

Wpływ EDC na stan tyreometaboliczny ma negatywne efekty dla:

Jak ograniczyć negatywne skutki EDC?

Działania, jakie możemy podjąć, mają zasięg zarówno globalny, jak i lokalny.

Podsumowanie

Interpretacja danych na temat efektów EDC jest wyjątkowo trudna. W związku z powszechną ekspozycją nie można stworzyć wiarygodnej grupy kontrolnej. Mechanizmy, [...]