Teoria i praktyka

Wybrane korelacje anatomiczno-kliniczne zmian w obrębie narządu paznokciowego

Dr n. med. Andrzej Jaworek

Prof. dr hab. med. Anna Wojas-Pelc

Katedra i Klinika Dermatologii UJ CM w Krakowie

Adres do korespondencji: Dr n. med. Andrzej Jaworek, Katedra i Klinika Dermatologii UJ CM, ul. Skawińska 8, 31-066 Kraków

Narząd paznokciowy (ang. human nail unit – HNU; aparat paznokciowy – AP) to wyspecjalizowana, wysoce skeratynizowana struktura. Poza znaczeniem kosmetycznym i ozdobnym, zwłaszcza w przypadku dłoni, pełni wiele istotnych funkcji: chroni dystalne, szczególnie podatne na urazy części kończyn przed czynnikami mechanicznymi, chemicznymi i biologicznymi, stabilizuje opuszkę palca, umożliwia precyzyjne manipulacje, np. podnoszenie drobnych przedmiotów, ułatwia rozróżnianie dotykanych powierzchni i rzeczy, umożliwia efektywne drapanie, ma działanie przeciwstawne dla działania sił powstających na opuszkach palców w trakcie chodzenia i inne.[1,2]

Badanie dermatologiczne jest związane z koniecznością obejrzenia całej powierzchni skóry oraz jej przydatków, w tym paznokci. Podstawowa wiedza dotycząca prawidłowej budowy i zmian patologicznych w obrębie AP często umożliwia rozpoznanie choroby, niejednokrotnie bardzo wysublimowanej dermatozy, np. liszaja płaskiego pęcherzowego, oraz wnosi szereg istotnych informacji dla lekarza praktyka, nie tylko dermatologa – np. paznokcie zegarkowate to objaw schorzeń internistycznych przebiegających z niedotlenieniem tkanek. W doskonałym podsumowaniu Grovera i Bansala z 2017 roku opisano m.in. znaczenie badania paznokcia w psychiatrii, diabetologii, medycynie sądowej, analizie schorzeń genetycznych czy farmakologii (tab. 1).[3] Znaczenie paznokcia w organogenezie podkreśla fakt, że jego zawiązki, jako efekt interakcji ektodermalno-mezenchymalnych, pojawiają się już w dziewiątym tygodniu rozwoju płodowego, czyli tydzień po rozpoczęciu formowania się palców.

HNU budują płytka paznokciowa oraz cztery podstawowe elementy:

1. proksymalny wał paznokciowy (ang. proximal nail fold – PNF),

2. macierz paznokcia,

3. łożysko paznokcia,

4. obrąbek (hyponychium).

Płytka paznokciowa

Wymienione wyżej elementy 2 i 3 formują płytkę paznokciową – w pełni skeratynizowaną strukturę, produkowaną w sposób ciągły (brak cykliczności wzrostu typowej dla włosów), o prostokątnym, nieznacznie wypukłym kształcie, która pokrywa większą część...

Szczególne własności mechaniczne paznokcia związane są z dominującą (80 proc.) obecnością α keratyny (keratyny twardej) w obrębie komórek płytki paznokciowej (onychocytów).

Keratyny (gr. kéras – róg) stanowią heterogenną rodzinę białek włókienkowych o zwartej strukturze, którą utrzymują mostki S-S cystyny. Łańcuchy polipeptydowe keratyny są formowane przez kondensacje aminokwasów. Pomimo wspólnego, ektodermalnego pochodzenia, aminokwasy budujące paznokieć, włos oraz warstwę rogową naskórka różnią się znacząco (tab. 2).

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Wały paznokciowe i hyponychium

Wały paznokciowe (proksymalny i dwa boczne) osłaniają płytkę paznokciową z trzech stron, ale także w istotny sposób wpływają na kierunek jej [...]

Macierz

Macierz paznokcia jest budowana przez 196 warstw komórek i zlokalizowana nad kością paliczka dystalnego. Składa się z dwóch części: proksymalnej oraz [...]

Łożysko

Łożysko paznokcia to miękka, szczególnie cienka struktura rozciągająca się od dalszego brzegu obłączka aż do obrąbka. Łożysko składa się z zaledwie [...]

Ciałka kłębkowate

W obrębie łożyska paznokcia, ale także macierzy, znajdują się ciałka kłębkowate (ang. glomus bodies), wyspecjalizowane struktury zbudowane z mięśni gładkich odpowiedzialne [...]

Czas i czynniki wzrostu płytki paznokciowej

Problemem budzącym szczególne emocje wśród pacjentów jest czas wzrostu płytki paznokciowej. W warunkach fizjologicznych wzrost płytek paznokciowych rozpoczyna się około 15. [...]

Poziom defektu w obrębie AP a manifestacja kliniczna schorzenia płytki

W codziennej praktyce szczególnie przydatne wydają się wskazówki dotyczące implikacji anatomiczno-klinicznych zmian w obrębie AP (w macierzy proksymalnej, macierzy dystalnej, macierzy [...]