Co to jest cukrzyca?

Jakie są typy cukrzycy?

Mówiąc o „cukrzycy” jako o epidemii obecnych czasów, mamy na myśli cukrzycę typu 2 – najczęściej występujący typ cukrzycy, stanowiący 90-95 proc. wszystkich przypadków tej choroby.

Co to jest cukrzyca typu 2?

Przyczyną cukrzycy typu 2 jest oporność tkanki tłuszczowej, mięśni oraz wątroby na insulinę, co jest wynikiem nadmiernej masy ciała (nadwagi i otyłości), małej aktywności fizycznej oraz złego sposobu odżywiania (spożycia przetworzonych pokarmów o dużej zawartości tłuszczów zwierzęcych i węglowodanów prostych, takich jak glukoza i fruktoza). Jest to insulinooporność.

Ujawnienie się cukrzycy poprzedza stan przedcukrzycowy, w którym stężenie glukozy jest już podwyższone, ale jeszcze w stopniu niewystarczającym, by według obowiązujących kryteriów rozpoznać cukrzycę. W początkowej fazie cukrzycy typu 2 insulina jest wydzielana przez trzustkę w nadmiarze, aby „pokonać” insulinooporność tkanek. Przez wiele lat przebieg choroby jest bezobjawowy, następnie ilość insuliny wydzielanej przez trzustkę stopniowo się zmniejsza, a doustne leki przeciwcukrzycowe nie wystarczają do prawidłowej kontroli glukozy we krwi. Wówczas konieczne jest zastosowanie insuliny we wstrzyknięciach. Cukrzyca typu 2 jest zatem chorobą zmieniającą się w czasie i postępującą. Częstość cukrzycy typu 2 rośnie z wiekiem, ale może się ona rozwinąć już u dzieci z nadmierną masą ciała.

Kto może zachorować na cukrzycę typu 1?

Rzadziej występującą w populacji chorobą jest cukrzyca typu 1, która rozwija się na skutek zniszczenia w trzustce komórek β, wydzielających insulinę. Proces niszczenia komórek β trzustki ma charakter autoimmunologiczny, czyli komórki odpornościowe organizmu doprowadzają do uszkodzenia własnych tkanek. W typowej cukrzycy typu 1 do zniszczenia znacznej ilości komórek β trzustki dochodzi szybko – w ciągu kilku tygodni, a na skutek braku insuliny równie szybko pojawiają się objawy podwyższonego stężenia glukozy. Ten typ cukrzycy od chwili rozpoznania wymaga bezwzględnie leczenia wielokrotnymi podaniami insuliny w ciągu dnia. Najczęściej cukrzyca typu 1 rozwija się u dzieci, młodzieży lub młodych dorosłych. Możliwe jest jednak zachorowanie także w starszym wieku.

W klasyfikacji cukrzycy wyodrębniono jeszcze dwa inne typy cukrzycy.

Cukrzyca typu 3 – to także nie jedna choroba, ale bardzo liczna i zróżnicowana grupa chorób, w których znane mechanizmy doprowadzają do przewlekle podwyższonego stężenia glukozy we krwi.

Do cukrzycy typu 3 zalicza się na przykład:

• cukrzyce związane z mutacjami genetycznymi,
• cukrzycę, która wystąpiła na skutek ostrego lub przewlekłego zapalenia trzustki, uszkodzenia wątroby, zaburzeń hormonalnych,
• cukrzycę, która wystąpiła na skutek stosowania leków steroidowych.

Sposoby leczenia w tym typie cukrzycy są zróżnicowane.

Czwarty typ cukrzycy to cukrzyca ciążowa, którą rozpoznaje się w razie przekroczenia uznanych za prawidłowe wartości glukozy we krwi w czasie trwania ciąży. Cukrzyca ciążowa może być leczona dietą lub insuliną.

Jak rozpoznawać cukrzycę?

Obecnie w Polsce rozpoznaje się cukrzycę na podstawie krwi pobranej z żyły, gdy:

• stężenie glukozy na czczo, co najmniej dwukrotnie, będzie równe lub wyższe od 126 mg/dl,
• przygodne (nie na czczo) stężenie glukozy będzie równe lub wyższe od 200 mg/dl i towarzyszą temu objawy podwyższonego stężenia glukozy,
• w teście obciążenia glukozą – po wypiciu rozpuszczonej w wodzie glukozy w ilości 75 g – stężenie glukozy we krwi po 2 godzinach będzie równe lub wyższe od 200 mg/dl.

Nie można rozpoznać ani też wykluczyć cukrzycy na podstawie stężenia glukozy zmierzonego za pomocą glukometru!

Jakie są objawy cukrzycy?

Objawy cukrzycy pojawiają się, gdy stężenie glukozy we krwi przekracza 180-200 mg/dl, czyli gdy jest już znacznie podwyższone.

Jest to najczęściej:

• zwiększone pragnienie,
• częste oddawanie moczu,
• chudnięcie,
• nieostre widzenie,
• senność, osłabienie,
• infekcje grzybicze narządów płciowych.

Czy cukrzyca jest groźna?

Ze względu na długi, nawet kilkuletni, okres bezobjawowy (w przypadku cukrzycy typu 2) cukrzycę można nazwać cichym zabójcą. Podwyższone stężenie glukozy w nierozpoznanej lub niedostatecznie kontrolowanej cukrzycy uszkadza naczynia tętnicze w całym organizmie. W dużych tętnicach prowadzi do gwałtownego rozwoju miażdżycy, co skutkuje zawałem serca, udarem, niedokrwieniem kończyn dolnych. Uszkadza również mniejsze tętniczki w nerkach, co z kolei prowadzi do niewydolności nerek i konieczności leczenia dializami, oraz w oczach, co może prowadzić do utraty wzroku. Uszkodzeniu ulegają włókna nerwowe, co objawia się zaburzeniami czucia (głównie na stopach i dłoniach), zaburzeniami motoryki przewodu pokarmowego (zaparciami lub biegunkami), impotencją, zaburzeniami opróżniania pęcherza moczowego.

Uszkodzenie tętnic i nerwów może doprowadzić do wystąpienia owrzodzeń i martwicy na stopach – rozwoju tzw. zespołu stopy cukrzycowej, co jest częstą przyczyną amputacji kończyn.

Cukrzyca nie tylko nie boli – może nie dawać żadnych objawów aż do wystąpienia groźnych dla życia powikłań.