Stan przedegzaminacyjny

Redaktor działu: dr hab. n. med. Marcin Grabowski Zakład Fizjologii Doświadczalnej i Klinicznej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Choroby osierdzia – zakres patologii

lek. Michał Kowara1,2
dr hab. n. med. Marcin Grabowski1

1I Katedra i Klinika Kardiologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

2 Katedra i Zakład Fizjologii Doświadczalnej i Klinicznej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Adres do korespondencji: dr hab. n. med. Marcin Grabowski, I Katedra i Klinika Kardiologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, ul. Banacha 1A, 02-097 Warszawa; e-mail: marcin.grabowski@wum.edu.pl

Choroby osierdzia obejmują szeroki zakres patologii, począwszy od dobrze rokującego ostrego zapalenia osierdzia o etiologii wirusowej, a skończywszy na zagrażającej życiu tamponadzie serca. Ostre zapalenie osierdzia może również być wtórne do innych chorób – w tym autoimmunizacyjnych i nowotworowych. W niniejszej pracy przedstawiono klasyfikację zespołów osierdziowych ze szczególnym naciskiem na kwestie diagnostyki i leczenia opartą na odpowiednich wytycznych ESC z 2015 roku.

Wprowadzenie

Osierdzie to workowata struktura tworząca warstwę ochronną i umocowanie dla serca w śródpiersiu. Zbudowana jest z dwóch blaszek – trzewnej (nasierdzia), będącej trzecią warstwą ściany serca, pokrywającą bezpośrednio mięsień sercowy, oraz blaszki ściennej (włóknistej). Między blaszkami znajduje się jama osierdzia, która w warunkach fizjologicznych jest przestrzenią potencjalną i gromadzi jedynie śladową ilość płynu. W warunkach patologicznych ilość płynu w jamie osierdzia może się istotnie zwiększać. Obecność płynu w worku osierdziowym jest ważnym objawem wielu chorób osierdzia. Z punktu widzenia epidemiologii najważniejszą z nich jest ostre zapalenie osierdzia, które jest relatywnie częstą przyczyną zgłoszenia na SOR (5% wszystkich zgłoszeń z powodu bólu w klatce piersiowej).1 Częstość występowania ostrego zapalenia osierdzia wynosi 27,7 na 100 000 mieszkańców (dane z kohortowego badania obserwacyjnego obejmującego 2 szpitale z obszaru miejskiego północnych Włoch zamieszkałego przez 220 000 mieszkańców),2 podobny odsetek zanotowano w populacji osób >65 roku życia (26 na 100 000).3 Według danych z rejestru fińskiego odsetek hospitalizacji z powodu ostrego zapalenia osierdzia wynosi 3,32 na 100 000 mieszkańców na rok (2 razy częściej hospitalizowani są mężczyźni).4 Odsetek śmiertelności wewnątrzszpitalnej z powodu ostrego zapalenia osierdzia wynosi 1,1% (u osób >65 roku życia odsetek śmiertelności 30-dniowej wynosi 5,7% – dane z rejestru amerykańskiego).3,4

Etiologia i objawy kliniczne ostrego zapalenia osierdzia

Pacjent z ostrym zapaleniem osierdzia typowo (85-90%) zgłasza ostry, kłujący ból w klatce piersiowej związany z podrażnieniem opłucnej, w którym ulgę przynosi pionizacja lub pochylenie do przodu. U jednej trzeciej pacjentów w badaniu przedmiotowym...

Zespoły osierdziowe

W klasyfikacji chorób osierdzia pod kątem charakterystyki klinicznej (objawy podmiotowe, przedmiotowe, badania dodatkowe) wyróżnia się zespoły osierdziowe. Wśród nich znajdują się ostre zapalenie osierdzia oraz jego powikłania, takie jak przetrwał...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Etiologia i objawy kliniczne ostrego zapalenia osierdzia

W klasyfikacji chorób osierdzia pod kątem charakterystyki klinicznej (objawy podmiotowe, przedmiotowe, badania dodatkowe) wyróżnia się zespoły osierdziowe. Wśród nich znajdują się [...]

Sytuacje szczególne

Etiologię gruźliczą ostrego zapalenia osierdzia należy potwierdzić przez wykazanie obecności prątków w płynie osierdziowym lub w materiale z biopsji osierdzia za [...]

Podsumowanie

Choroby osierdzia stanowią ważną grupę schorzeń kardiologicznych. Chociaż większość przypadków zespołów osierdziowych stanowi dobrze rokujące ostre zapalenie osierdzia (idiopatyczne, o etiologii [...]