Rehabilitacja neurologiczna

Wczesne uruchomienie pacjentów po udarze mózgu – podsumowanie aktualnej wiedzy

mgr Katarzyna Bienias
dr n. med. Joanna Cegielska
dr hab. n. med. Jan Kochanowski

Klinika Neurologii II WL Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Adres korespondencyjny: mgr Katarzyna Bienias, Klinika Neurologii II WL Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, ul. Cegłowska 80, 01-809 Warszawa, e-mail: katarzyna.bienias@wum.edu.pl

Wprowadzenie

Udar mózgu jest jedną z głównych przyczyn zgonów na świecie, a także jedną z głównych przyczyn długotrwałej niepełnosprawności.1 Szacuje się, że w Polsce na udar mózgu zapada rocznie 60 000-70 000 osób. Większość, bo ponad 80%, udarów ma charakter niedokrwienny. Przewiduje się, że z powodu zmian demograficznych (tj. starzenie się społeczeństwa) w przyszłych dekadach wzrośnie częstość występowania udaru mózgu oraz związanych z nim powikłań.2

Istnieją dowody na to, że leczenie pacjentów po udarze mózgu w oddziałach udarowych wyraźnie zmniejsza śmiertelność oraz wpływa na poprawę wyników funkcjonalnych.3 W przeglądzie bazy Cochrane z 2001 r. odnotowano zmniejszenie liczby zgonów oraz długotrwałej niepełnosprawności u chorych, którzy byli leczeni w specjalnie przeznaczonych do tego oddziałach udarowych. Organizacja tych jednostek zakłada współpracę w opiece nad pacjentem wielodyscyplinarnego zespołu lekarzy, pielęgniarek i fizjoterapeutów oraz logopedów, którzy poza farmakoterapią zapewniają pacjentowi edukację funkcjonalną i opiekę psychoterapeutyczną. Efekty pracy zespołu są na bieżąco korygowane zgodnie ze zmieniającym się stanem chorego i wynikami badań dodatkowych.4 Są jednak wątpliwości co do tego, który z elementów opieki w oddziałach udarowych w największym stopniu przyczynia się do jej poprawy. Uważa się, że wczesne uruchomienie pacjenta po udarze mózgu może być czynnikiem poprawiającym rokowanie oraz ograniczającym niepełnosprawność chorych.3-6 Na podstawie oceny pacjentów z udarem mózgu leczonych w oddziałach udarowych ze standardową opieką fizjoterapeutyczną i innych oddziałach szpitalnych stwierdzono większą efektywność tych pierwszych.4,7

Wczesne zgony, niespowodowane samym udarem, często są związane z powikłaniami wynikającymi z unieruchomienia, takimi jak: infekcje, szczególnie płuc, czy incydenty zakrzepowo-zatorowe.6,7 Dane pochodzące z badań na zwierzętach wskazują, że wczesne uruchomienie i rehabilitacja po udarze mózgu są ważnymi czynnikami wspomagającymi plastyczność mózgu, przyśpieszającymi powrót do sprawności oraz zapobiegającymi powikłaniom.6 Z drugiej strony niektórzy badacze sugerują, że wczesna pionizacja może skutkować zmniejszeniem przepływu krwi do obszaru penumbry.6,8

Aktualne międzynarodowe wytyczne zalecają uruchomienie pacjenta po udarze mózgu tak szybko, jak to jest możliwe, ale wciąż brakuje określenia, w którym momencie będzie to dla pacjenta bezpieczne i korzystne. Wydaje się ważne sprecyzowanie, czy pacjenci po udarze mózgu, będący w stabilnym stanie klinicznym, mogą być poddani uruchomieniu od razu (w pierwszej dobie), czy powinni pozostać w łóżku przez kilka kolejnych dni.6

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Wczesne uruchomienie pacjenta po udarze mózgu

Określenie wczesne uruchomienie (early mobilization) nie jest dobrze zdefiniowane. Brakuje konsensusu dla terminu „wczesne” (godziny, dni, tygodnie, miesiące) oraz sprecyzowania znaczenia [...]

Krótka historia wczesnego uruchamiania pacjentów po udarze mózgu

Na temat wczesnego uruchamiania pacjentów po udarze mózgu dyskutowano po raz pierwszy w połowie lat 80. XX wieku na konferencji w [...]

Przegląd wyników badań

W artykule skoncentrowano się na badaniach, do których włączeni byli pacjenci z udarem niedokrwiennym lub krwotocznym uruchomieni w ciągu pierwszych 24-48 godzin [...]

Potencjalne korzyści wczesnego uruchamiania pacjentów po udarze mózgu

Głównym uzasadnieniem dla wczesnej pionizacji pacjentów po udarze mózgu jest zapobieganie powikłaniom lub zmniejszenie ich ilości, które są związane głównie z [...]

Potencjalne ograniczenia wczesnego uruchamiania pacjentów po udarze mózgu

Niektórzy klinicyści mogą mieć wątpliwości, czy wczesna pionizacja pacjentów po udarze mózgu nie będzie hamować reperfuzji w obszarze penumbry. Istnieje obawa, [...]

Aktualne zalecenia

W ostatnich latach wytyczne postępowania z pacjentami po udarze mózgu znacznie się zmieniły. Bernhardt i wsp. dokonali przeglądu 30 światowych wytycznych postępowania [...]

Podsumowanie

Wczesne uruchomienie pacjentów po udarze mózgu jest prostą i łatwą do wprowadzenia interwencją, która może poprawić jakość intensywnej opieki. Staje się [...]