Diagnostyka elektrofizjologiczna padaczki mioklonicznej z czerwonymi włóknami poszarpanymi (zespół MERRF)

lek. Marta Waliszewska-Prosół
dr hab. n. med. Maria Ejma

Katedra i Klinika Neurologii, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu

Adres do korespondencji: lek. Marta Waliszewska-Prosół, Katedra i Klinika Neurologii, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu, e-mail: marta.waliszewska@gmail.com

Padaczka miokloniczna z czerwonymi włóknami poszarpanymi stanowi rzadką, genetycznie uwarunkowaną chorobę mitochondrialną. Jej obraz kliniczny jest niejednorodny i charakteryzuje się dużą zmiennością międzyosobniczą. Badania neuroelektrofizjologiczne, mimo że nie są patognomoniczne dla tej choroby, dostarczają istotnych informacji o zajęciu układu nerwowego i mięśni przez proces chorobowy.

Wprowadzenie

Padaczka miokloniczna z czerwonymi włóknami poszarpanymi (MERRF – myoclonic epilepsy with ragged-red fibers) jest rzadką, genetycznie uwarunkowaną chorobą mitochondrialną. U podłoża jej rozwoju leży punktowa mutacja, która uszkadza zazwyczaj gen mitochondrialnego DNA (mtDNA) dla transportera lizyny, zlokalizowany między 8295 a 8364 nukleotydem mtDNA. Dotychczas opisano kilka nukleotydów, których punktowa mutacja może być przyczyną zespołu MERRF.1,2 Na podstawie badań molekularnych ustalono jednak, że za prawie 90% przypadków choroby odpowiada mutacja nukleotydu 8344.3 Ten typ padaczki jest przekazywany w tzw. linii matczynej, co oznacza, że jedynie kobiety przenoszą zmutowany gen, natomiast proces chorobowy może rozwinąć się zarówno u kobiet, jak i mężczyzn.4

Zmiany genowe w zespole MERRF prowadzą do zaburzeń w strukturze i prawidłowym funkcjonowaniu mitochondriów oraz do uszkodzenia łańcucha oddechowego, szczególnie jego I i IV kompleksu.5,6 Skutkami nieprawidłowości są niewydajna fosforylacja oksydacyjna oraz niedobór trójfosforanu adenozyny (ATP). Z powodu braku odpowiedniej ilości ATP u chorych z zespołem MERRF poważnemu uszkodzeniu ulegają narządy o wysokim zapotrzebowaniu energetycznym, a szczególnie układ nerwowy i mięśnie.

Obraz kliniczny zespołu MERRF

U większości pacjentów pierwsze objawy pojawiają się w dzieciństwie lub w okresie dojrzewania. Opisano również przypadki, w których zachorowanie dotyczyło osób dorosłych, wcześniej zdrowych. W chorobach mitochondrialnych zmienność czasową występowania objawów tłumaczy się narastającym wraz z rozwojem chorego osobnika gromadzeniem uszkodzonych cząsteczek mtDNA w tkankach.4

Obraz kliniczny zespołu MERRF jest zróżnicowany, i to nawet wśród członków tej samej rodziny. Międzyosobnicze różnice są wynikiem odmiennych ilości prawidłowego i zmutowanego mtDNA, współistniejących w poszczególnych komórkach i tkankach (stopień ...

Do klasycznych manifestacji MERRF zaliczają się: mioklonie, napady padaczkowe, charakterystyczne uszkodzenie mięśni oraz ataksja móżdżkowa, która w postaciach zaawansowanych jest stwierdzana u prawie wszystkich chorych. Grupa tzw. objawów współist...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Leczenie zespołu MERRF

Obecnie nie istnieje skuteczne leczenie przyczynowe zespołu MERRF. Zaleca się podawanie koenzymu Q10 w dużych dawkach (ok. 200-300 mg/24 h), witamin [...]

Mioklonie

Mioklonie są szybkimi, krótkotrwałymi ruchami mimowolnymi, porównywanymi niekiedy do szarpnięć lub wstrząsania. Nie mają one związku z zaburzeniami świadomości i obejmują [...]

Elektroencefalografia

Padaczka miokloniczna jest jedną z najczęstszych składowych obrazu klinicznego MERRF. Drgawki miokloniczne mają postać uogólnionych zrywań lub mioklonii o zmiennej lokalizacji. [...]

Elektromiografia

W początkowym stadium zespołu MERRF zmiany w mięśniach są zazwyczaj nieobecne lub mają niewielkie nasilenie.Wówczas w badaniu histologicznym mięśni mogą nie [...]

Elektroneurografia

Neuropatia nie jest stałym elementem zespołu MERRF. Jej obecność i stopień nasilenia zależą w dużej mierze od fenotypu, zaawansowania oraz czasu [...]

Odruch mrugania

Odruch mrugania (BR – blink reflex) objawia się skurczem mięśnia okrężnego oka w odpowiedzi na stymulację nerwu nadoczodołowego w okolicy czołowej, [...]

Potencjały wywołane

Nieliczne badania z zastosowaniem multimodalnych potencjałów wywołanych (EP – evoked potentials) wykazały nieprawidłowości u ok. 40% chorych z zespołem MERRF.36 Opisywano [...]

Wzmożona aktywność bioelektryczna kory mózgowej

Obraz kliniczny MERRF (mioklonie, napady padaczkowe), zmiany w zapisie EEG oraz charakterystyczna wysoka amplituda SSEP wskazują na istnienie wzmożonej aktywności bioelektrycznej [...]

Podsumowanie

Wielorakość oraz zmienność obrazu klinicznego zespołu MERRF mogą być powodem trudności diagnostycznych. W rozpoznaniu różnicowym należy brać pod uwagę niektóre choroby [...]