Padaczka w przebiegu zapaleń mózgu
Aspekty patofizjologiczne, diagnostyczne, terapeutyczne i prognostyczne
lek. Katarzyna Toruńska-Stawińska
- W artykule przedstawiono współczesne poglądy na patogenezę napadów padaczkowych w przebiegu zapaleń mózgu o różnej etiologii (wirusowej, autoimmunologicznej, bakteryjnej i paraneoplastycznej). Omówiono metody diagnostyczne z uwzględnieniem badań obrazowych, neurofizjologicznych i immunologicznych, a także strategie terapeutyczne, w tym leczenie przyczynowe, immunoterapię, nowoczesne terapie biologiczne i leczenie przeciwpadaczkowe. Poruszono też kwestię rokowania w przypadku chorych na padaczkę poinfekcyjną i autoimmunologiczną oraz czynników wpływających na ryzyko rozwoju padaczki przewlekłej
Padaczka w przebiegu zapalenia mózgu stanowi jedno z najpoważniejszych powikłań neurologicznych zarówno u dzieci, jak i dorosłych. Mechanizmy epileptogenezy są złożone, a składają się na nie interakcje między procesami immunologicznymi, uszkodzeniem bariery krew–mózg, dysfunkcją neurotransmisji oraz trwałą reorganizacją sieci neuronalnych.
Zapalenie mózgu stanowi heterogenną grupę chorób o różnorodnej etiologii z dominującymi postaciami – infekcyjną (najczęściej o podłożu wirusowym) oraz autoimmunologiczną. Wspólnym mianownikiem tych jednostek jest obecność procesu zapalnego obejmującego miąższ mózgu, który prowadzi do zaburzenia homeostazy neuronalnej i uszkodzenia funkcji sieci neuronalnych. Jednym z najpoważniejszych powikłań zapalenia mózgu jest rozwój napadów padaczkowych, które mogą wystąpić zarówno w ostrej fazie choroby, jak i wiele miesięcy bądź lat później w postaci padaczki przewlekłej.
W zależności od etiologii ryzyko wystąpienia padaczki istotnie się różni. W zakażeniu wirusem opryszczki typu 1 (HSV-1 – herpes simplex virus type 1), które jest najczęstszą i najcięższą postacią zapalenia mózgu w państwach rozwiniętych, napady padaczkowe występują nawet u 60-70% pacjentów. W przypadku zapaleń autoimmunologicznych, zwłaszcza związanych z przeciwciałami przeciwko receptorowi N-metylo-D-asparaginowemu (NMDA – N-methyl-D-aspartate), odsetek ten sięga 50%. W zapaleniach bakteryjnych oraz w przebiegu innych infekcji wirusowych, takich jak wirus Zachodniego Nilu (WNV – West Nile virus) i enterowirusy, częstość napadów padaczkowych jest niższa, niemniej nadal istotna klinicznie.
Zrozumienie skali problemu ma kluczowe znaczenie, dlatego że padaczka w przebiegu zapalenia mózgu istotnie pogarsza rokowanie neurologiczne, wpływa na jakość życia (QoL – quality of life) oraz zwiększa śmiertelność. Zależność między etiologią zapalenia mózgu a ryzykiem wystąpienia padaczki zobrazowano na rycinie 1 (najwyższy odsetek napadów dotyczy zapaleń wirusowych o etiologii HSV-1 oraz autoimmunologicznych).
