Praktyka kliniczna

Polineuropatia indukowana chemioterapią

Dr n. med. Elwira Góraj

Oddział Medycyny Paliatywnej Klinika Diagnostyki Onkologicznej, Kardiologii i Medycyny Paliatywnej Centrum Onkologii – Instytut w Warszawie

Adres do korespondencji: Dr Elwira Góraj, Oddział Medycyny Paliatywnej, Klinika Diagnostyki Onkologicznej, Kardiologii i Medycyny Paliatywnej, Centrum Onkologii – Instytut im. M. Skłodowskiej-Curie, ul. Roentgena 5, 02-781 Warszawa, e-mail: egoraj@coi.pl

Polineuropatia obwodowa indukowana chemioterapią (ang. chemotherapy-induced peripheral neuropathy – CIPN) jest objawem niepożądanym o typie neurotoksyczności występującym w różnym stopniu nasilenia i zależnym od dawki. Substancjami najczęściej indukującymi są pochodne platyny, taksoidy, alkaloidy barwinka, bortezomib, cytarabina, interferon i talidomid. Wśród czynników ryzyka wymienia się: współistniejące neuropatie obwodowe, niewydolność nerek, palenie papierosów, podwyższone stężenie cholesterolu ≥200 mg/dl, BMI ≥23, czynniki genetyczne. Mimo różnych substancji stosowanych w leczeniu objawowym CIPN nadal nie ustalono konsensusu leczenia. Nie do końca wyjaśniony jest również patomechanizm. Brakuje wystarczającej liczby badań potwierdzających skuteczność poszczególnych metod. Do najczęściej stosowanych leków należą: gabapentoidy, duloksetyna, TCA, opioidy, kapsaicyna. Obecnie za najskuteczniejsze uważa się podejście multimodalne wykorzystujące farmakoterapię, fizjoterapię, terapię zajęciową, psychoterapię oraz suplementy.

Polineuropatia obwodowa indukowana chemioterapią jest stosunkowo częstym objawem niepożądanym leczenia onkologicznego, który dotyka ok. 40 proc. pacjentów. W większości objawy samoistnie przemijają lub stają się mniej nasilone. Zaburzenia ustępują w różnym czasie w zależności od czynnika wywołującego.

Toksyczny wpływ chemioterapii na układ nerwowy ma coraz większe znaczenie ze względu na rosnącą liczbę wyleczonych pacjentów oraz pojawianie się nowych leków onkologicznych o udowodnionej neurotoksyczności.

Najliczniejszą grupą dotkniętą tym powikłaniem są chorzy leczeni z powodu raka piersi i raka jelita grubego.

CIPN nie tylko znacząco upośledza jakość życia, ale może negatywnie wpłynąć na wyniki leczenia onkologicznego, zmuszając do modyfikacji dawki lub przerwania terapii. Jak dotąd nie są znane żadne skuteczne metody prewencyjne.[1]

Najczęstsze skargi dotyczą zaburzeń czucia typu drętwienia, mrowienia oraz bólu. W cięższych postaciach mogą współistnieć zaburzenia motoryczne z osłabieniem siły mięśniowej, zaburzenia czucia w obrębie unerwienia nerwów czaszkowych oraz dysfunkcja układu autonomicznego.

Konsekwencją jest niesprawność różnego stopnia, upośledzająca codzienne funkcjonowanie i obniżenie jakości życia.

Wystąpienie powikłania w stopniu ciężkim uniemożliwia kontynuowanie terapii onkologicznej w planowanej dawce. Wymaga jej redukcji lub przerwania leczenia – co może mieć wpływ na przeżycie.

Czynniki ryzyka

Częstotliwość występowania CIPN różni się w zależności od rodzaju substancji wywołującej. Wpływ na stopień neurotoksyczności ma:

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Obraz kliniczny

Ból neuropatyczny jest spowodowany uszkodzeniem lub chorobą somatosen­soryczną części układu nerwowego. Neuropatią nazywamy zaburzenia funkcji lub wystąpienie zmian patologicznych w obwodowym [...]

Objawy ruchowe

Odruch z poziomu stawu skokowego jest najczęściej zachowany, ale w neuropatii wyższego stopnia może dojść do arefleksji/hiporefleksji – całkowitego lub częściowego [...]

Skale oceny

Istnieje kilka skal dla oceny stadium CIPN. Powszechnie stosowane są:

Różnicowanie

Polineuropatię pochemiczną należy różnicować z zespołami bólu neuropatycznego o podobnym przebiegu klinicznym, takimi jak:

Patomechanizm

W zależności od miejsca uszkodzenia przez substancje o działaniu neurotoksycznym neuropatie polekowe dzielimy na:

Zapobieganie obwodowej neuropatii wywołanej chemioterapią

Dotychczas nie wykazano skuteczności żadnego leku stosowanego w ramach prewencji CIPN. Przyczyną jest zarówno brak dobrej jakości badań świadczących o skuteczności [...]

Leczenie

Federacja Towarzystw Neurologicznych (ang. European Federation of Neurological Societies) i funkcjonująca w obrębie Międzynarodowego Towarzystwa Badania Bólu (International Association for the [...]

Podsumowanie

Przedstawione zalecenia mają przełożenie na wartości NNT (ang. number needed to treat) poszczególnych leków, oceniane według skuteczności analgetycznej w bólu neuropatycznym. [...]