Zapalenie oskrzelików – czy pediatra jest nadal bezradny?

lek. Zofia Pacek
dr hab. n. med. Przemko Kwinta, prof. UJ

Klinika Chorób Dzieci, Katedra Pediatrii, Instytut Pediatrii Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie

Adres do korespondencji: dr hab. n. med. Przemko Kwinta, prof. UJ, Klinika Chorób Dzieci, Katedra Pediatrii, Instytut Pediatrii Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, ul. Wielicka 265, 30-663 Kraków; przemko.kwinta@uj.edu.pl

Wprowadzenie

Zapalenie oskrzelików jest najczęstszą chorobą infekcyjną dolnych dróg oddechowych u dzieci do 2 roku życia. Jest ono jednostką chorobową w dalszym ciągu niedoszacowaną i często nierozpoznawaną, a u dzieci z objawami zapalenia oskrzelików nierzadko ustala się inne rozpoznania, takie jak obturacyjne zapalenie oskrzeli lub zaostrzenie astmy, czego następstwem jest niewłaściwe leczenie.1 Amerykańska Akademia Pediatrii (AAP) opracowała w 2014 roku wytyczne dotyczące rozpoznawania i postępowania w zapaleniu oskrzelików u dzieci, które mają pomóc pediatrom w podejmowaniu decyzji terapeutycznych. Rozpoznanie opiera się wyłącznie na obrazie klinicznym i nie zaleca się wykonywania rutynowo badań dodatkowych. Leczenie jest objawowe, a przebieg może być ciężki, włącznie z niewydolnością oddechową. Lekarze pediatrzy wciąż mają ograniczone możliwości leczenia tej choroby i zapobiegania jej.

Definicja

Zapalenie oskrzelików (bronchiolitis) jest ostrą infekcją dotyczącą dolnych dróg oddechowych o etiologii wirusowej, dotyczącą głównie dzieci w wieku do 2 roku życia, charakteryzującą się ostrym stanem zapalnym, obrzękiem i martwicą komórek nabłonka wyścielającego drobne drogi oddechowe oraz zwiększoną produkcją śluzu, przebiegającą z dusznością wydechową, z towarzyszącym świstem wydechowym oraz tachypnoe.2

Epidemiologia

Szczyt zachorowań odnotowuje się w miesiącach jesienno-zimowych (od listopada do marca), z największym natężeniem w styczniu lub lutym. Zakażenie to jest najczęstszym powodem hospitalizacji u dzieci w pierwszym półroczu życia i przyczyną około 17-20% wszystkich hospitalizacji niemowląt. W 2 roku życia częstość zachorowań zmniejsza się o połowę. Chłopcy chorują 1,35 razy częściej niż dziewczęta. Spośród dzieci przyjętych do szpitala z powodu zapalenia oskrzelików 5-7% wymaga wentylacji mechanicznej, a średni czas terapii przy użyciu respiratora wynosi około 5 dni. Trzeba jednak zaznaczyć, że zdecydowana większość dzieci wymagających wentylacji mechanicznej to chorzy z grup ryzyka ciężkiego przebiegu zakażenia. Śmiertelność szacuje się w ogólnej populacji na około 1%, a w grupach ryzyka na około 3,5%. W okresie epidemicznym częste są zakażenia wewnątrzszpitalne. Prawdopodobieństwo rozwoju zapalenia oskrzelików u niemowlęcia przyjętego do szpitala w okresie epidemicznym sięga 45%.3-5

Czynniki ryzyka

Czynnikami ryzyka zachorowania i ciężkiego przebiegu zapalenia oskrzelików są: wiek poniżej 6 miesiąca życia, wcześniactwo (szczególnie poniżej 32 tygodnia ciąży), mała masa urodzeniowa, dysplazja oskrzelowo-płucna, przewlekłe choroby płuc (astma,...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Etiologia

Syncytialny wirus oddechowy jest wirusem RNA należącym do rodzaju Pneumoviridae, z rodziny Paramyxoviridae. Wirion zawiera pojedynczą nić RNA złożoną z 15 222 [...]

RSV – charakterystyka

Syncytialny wirus oddechowy jest wirusem RNA należącym do rodzaju Pneumoviridae, z rodziny Paramyxoviridae. Wirion zawiera pojedynczą nić RNA złożoną z 15 222 [...]

Patofizjologia

Choroba dotyczy obwodowych odcinków dróg oddechowych, tzw. oskrzelików. Stanowią one 10-17 generację drzewa oskrzelowego, dzielą się na oskrzeliki końcowe, oskrzeliki oddechowe, [...]

Objawy

Okres prodromalny trwa około 1-2 dni. Zazwyczaj choroba rozpoczyna się nieżytem nosa i suchym kaszlem, tzw. przeziębieniem, które trwa około 2-3 [...]

Przebieg naturalny

Średni czas trwania objawów u dzieci niehospitalizowanych to 12 dni. Stan większości dzieci przyjętych do szpitala poprawia się około 3-4 dnia [...]

Badania dodatkowe

Rozpoznanie ustalane jest na podstawie wywiadu i badania przedmiotowego. Nie ma wskazań do rutynowego wykonywania badań dodatkowych, gdyż nie ustalono ich [...]

Leczenie

Leczenie ambulatoryjne obejmuje przebywanie w chłodnym, dobrze nawilżonym pomieszczeniu o temperaturze 18-20°C, oczyszczanie nosa z wydzieliny, dobre nawodnienie, doraźnie leki przeciwgorączkowe. [...]

Profilaktyka

Zakażeniu można zapobiegać dzięki unikaniu kontaktu z chorymi, unikaniu pobytu niemowlęcia w dużych zbiorowiskach ludzkich (żłobki, przedszkola), szczególnie w sezonie epidemicznym, [...]

Podsumowanie

Zapalenie oskrzelików jest nadal jednostką chorobową, „która powoduje frustrację u pediatry”.2 Tym, co możemy zrobić, jest czujna obserwacja, zastosowanie tlenoterapii biernej [...]