Meandry psychiatrii

Zespół sawanta – próba wyjaśnienia zjawiska

Prof. dr hab. med. Anna Grzywa

Katedra i Klinika Psychiatrii, UM w Lublinie

Adres do korespondencji: Prof. dr hab. med. Anna Grzywa, Katedra i Klinika Psychiatrii UM w Lublinie, ul. Głuska 2, 20-439 Lublin

W 1887 roku J. Langdon Down nazwał osoby łączące nadmierne zdolności umysłowe przy niskim stopniu inteligencji sawantycznymi idiotami (savant – fr. uczony). Opisał 10 przypadków z tak niezwykłymi zdolnościami.

Ponadprzeciętne zdolności zazwyczaj dotyczą pamięci, umiejętności plastycznych, muzycznych, matematycznych, rzadziej technicznych czy werbalnych. Najczęściej wiążą się z trudnościami codziennego funkcjonowania, czasem takie osoby nie są zdolne do samodzielnej egzystencji. Po stu latach zmieniono nazwę stanu na zespół sawanta. Aktualnie w literaturze naukowej znajdują się opisy około stu przypadków. Badacze problemu oceniają, że obecnie żyje na świecie około 50 sawantów.

Sawantami są osoby o ponadprzeciętnych zdolnościach w jakiejś dziedzinie, np. artystycznej, lub o niezwykłej zdolności zapamiętywania, przy czym zazwyczaj IQ tych osób mieści się w granicach 40-70. Zespół ten cztery-sześć razy częściej występuje u mężczyzn, może być wrodzony albo nabyty w następstwie uszkodzenia mózgu. Zdolności sawantyczne mogą pojawić się nagle i równie nagle zaniknąć,[1] ale u niektórych osób mogą trwać przez całe życie. Zespół sawanta występuje u około 10 proc. osób autystycznych i u 0,05-0,14 proc. osób z uszkodzeniem mózgu lub niedorozwojem umysłowym.[2]

Nowe badania Pretiego i Vellantego wykazały, że ponadprzeciętne zdolności wiążą się z przewagą funkcji prawej półkuli mózgowej, co może wynikać zarówno z przyczyn genetycznych, jak i epigenetycznych, oraz często powiązane jest z zaburzeniami neurorozwojowymi, takimi jak dysleksja, autyzm czy nawet schizofrenia. Badacze stwierdzili w grupie twórczych osób częstszą leworęczność w porównaniu z badanymi osobami niemającymi nic wspólnego z twórczością. Osoby twórcze w tym badaniu okazały się słabo dostosowane społecznie, bardziej ekscentryczne, nie przestrzegały reguł i zasad obowiązujących w otoczeniu.[3]

Miller opisał pięć przypadków pojawienia się sawantycznych zdolności u osób z otępieniem skroniowo-czołowym, szczególnie po stronie lewej. Z prac tego autora wynika, że w badaniach zdolności poznawczych sawanci mają wyniki zbliżone do osób bez takich zdolności, a ich przewaga wśród osób z jakimś rodzajem niepełnosprawności może sugerować, że zdolności sawantyczne wynikają z lepszego funkcjonowania systemu przedpojęciowego.[4]

Hou i wsp., opisując pięciu sawantów przedstawionych wcześniej przez Millera, porównywali ich z dziećmi autystycznymi bez szczególnych zdolności. Sawanci wykazywali znaczne upośledzenie w zakresie interakcji społecznych, komunikowania się, przejaw...

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Wizerunki sawantów

Przykładem osoby z takimi zdolnościami jest „Rafael od kotów”, który miał szczególny talent do malowania kotów i zyskał sławę w całej [...]

Hipoteza na temat przyczyn zespołu sawanta

Zmiany te mogą być różnego pochodzenia, np. Brink[12] opisał pojawienie się takich zdolności u dziewięcioletniego chłopca po zranieniu lewej półkuli. Najczęściej [...]

Osobowość twórcza

Mózg może zmienić sposób swojego funkcjonowania, co powoduje zaburzenia psychiczne. Aby zrozumieć, jak zakłócenia w pracy mózgu prowadzą do zmian w [...]

Podsumowanie

Czy choroby psychiczne i genialna twórczość przedstawionych artystów wiązały się ze szczególną budową i funkcjonowaniem ich mózgów? Chyba nie ma jeszcze [...]