W ostatnich latach obserwuje się dynamiczny rozwój nowych biologicznych metod leczenia w psychiatrii. Wynika to głównie z niedostatecznej skuteczności farmakoterapii oraz postępu w zakresie badań nad metodami neurostymulacji. Oprócz niezwykle skutecznej i stosowanej od dekad elektroterapii (ECT – electroconvulsive therapy) w wielu ośrodkach (np. na oddziale, którym kieruję) rutynowo wykorzystuje się przezczaszkową stymulację magnetyczną (TMS – transcranial magnetic stimulation) lub prądem stałym (tDCS – transcranial direct current stimulation). Coraz częściej wykonywane są również zabiegi implantacji elektrod do głębokiej stymulacji mózgu (DBS – deep brain stimulation). Od wielu lat przeprowadza się ponadto zabiegi implantowania stymulatora nerwu błędnego (VNS – vagus nerve stimulation). Najnowszą metodą z tej grupy jest przezczaszkowa stymulacja ultradźwiękami (TUS – transcranial ultrasound stimulation).

W niniejszym opracowaniu zostaną przedstawione: aspekty praktyczne, zarys poznanych mechanizmów działania wymienionych metod, a także podsumowanie aktualnego stanu wiedzy na temat ich zastosowania w leczeniu depresji, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD – obsessive-compulsive disorder) oraz zaburzenia stresowego pourazowego (PTSD – post-traumatic stress disorder). Należy podkreślić, że rodzajów inwazyjnej i nieinwazyjnej neurostymulacji jest znacznie więcej – ich w miarę kompletne zestawienie przedstawiono w tabeli 1.

Przezczaszkowa stymulacja magnetyczna (TMS)

TMS została opracowana przez Anthony’ego Barkera w 1985 r.¹ Jej działanie polega na powodowaniu w mózgu pobudzenia neuronalnego pod wpływem pola magnetycznego, wywołującego na zasadzie indukcji elektromagnetycznej Faradaya przepływ prądu elektrycznego w neuronach. Zastosowane pole magnetyczne ma duże natężenie (ok. 2 Tesli) i bardzo dobrą penetrację przez struktury czaszki, jednak ze względu na swoje ukształtowanie dociera głównie do struktur korowych. Pole magnetyczne jest generowane przez głowicę z cewką, zwykle w kształcie litery H lub cyfry 8, która jest umiejscowiona nad wybranym do stymulacji obszarem korowym. Wyzwolony wtórnie prąd elektryczny ma natężenie wystarczające do wywołania potencjału czynnościowego neuronu. Ze względu na objęcie stymulacją obszaru kilku cm² kory mózgu powodowane pobudzenie neuronalne rozprzestrzenia się na struktury korowe sąsiadujące z obszarem stymulacji.