Historia

Amitryptylina została opracowana pod koniec lat 50. XX w. w laboratoriach firmy Merck & Co. w Stanach Zjednoczonych, w wyniku badań nad modyfikacją struktury chemicznej imipraminy oraz innych trójpierścieniowych związków o działaniu psychotropowym. Początkowo amitryptylinę rozważano jako potencjalny lek przeciwpsychotyczny, jednak badania kliniczne wykazały jej wyraźne działanie przeciwdepresyjne. Istotny wkład w identyfikację właściwości klinicznych amitryptyliny miał amerykański psychiatra Frank J. Ayd, który przeprowadził jedne z pierwszych badań oceniających jej skuteczność u pacjentów z zaburzeniami depresyjnymi. W Stanach Zjednoczonych preparat zawierający amitryptylinę został dopuszczony do obrotu w 1961 r.; następnie rozpowszechniła się ona na rynku europejskim i w innych regionach świata, stając się jednym z najczęściej stosowanych leków przeciwdepresyjnych w latach 60. i 70. XX w.^1,2

Właściwości farmakodynamiczne i farmakokinetyczne oraz wynikające z nich efekty kliniczne

Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (TLPD) to grupa o niezwykle zróżnicowanych właściwościach farmakodynamicznych, co przekłada się na odmienne profile kliniczne tych leków. Przykładowo, biorąc pod uwagę TLPD dostępne w Polsce, doksepina jest lekiem, w którym dominuje efekt histaminolityczny oraz wynikające z niego działanie sedatywne, uspokajające i nasenne; w przypadku klomipraminy mamy z kolei do czynienia z dominacją blokady wychwytu zwrotnego serotoniny, znajdującą zastosowanie, poza leczeniem depresji, w terapii zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych i lękowych. Amitryptylina natomiast obok istotnej blokady wychwytu zwrotnego serotoniny odznacza się znaczącą zdolnością do blokady transportera noradrenaliny. Ten ostatni efekt jest szczególnie wyraźny w mechanizmie działania jej aktywnego metabolitu – nortryptyliny, będącej samodzielnym lekiem przeciwdepresyjnym. Zatem sumaryczny efekt farmakodynamiczny amitryptyliny i nortryptyliny jest zbliżony do tego, który obserwuje się w przypadku leków z grupy inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny i noradrenaliny (SNRI – serotonin–norepinephrine reuptake inhibitors). Taki mechanizm działania oraz to, że amitryptylina jest metabolizowana do kolejnego silnego leku przeciwdepresyjnego, tłumaczy możliwość jej zastosowania w cięższych zaburzeniach depresyjnych oraz szerokie właściwości koanalgetyczne^3,4. Fakt, że – jak wskazują wieloletnie doświadczenia i obserwacje kliniczne – amitryptylina sprawdza się w trudnych przypadkach (w tym depresji o znacznym stopniu lekooporności), może również wynikać z wielu dodatkowych mechanizmów działania leku, przedstawionych w tabeli 1.