Stomatologia interdyscyplinarna

Jak postępować z pacjentem onkologicznym w gabinecie

Lek. dent. Rafał Pokrowiecki1
Współpraca: Agnieszka Stempniewicz2

1Studia Doktoranckie na Wydziale Lekarskim Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego
2Studenckie Koło Naukowe Stomatologii Zintegrowanej Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, kierownik zakładu: dr hab. med. Jolanta Pytko-Polończyk, opiekun koła: dr n. med. Katarzyna Szczeklik

Zapobieganie efektom ubocznym terapii przeciwnowotworowej pozwala unikać pogorszenia stanu jamy ustnej i wielu bardzo bolesnych dolegliwości

Metody leczenia nowotworów można podzielić na miejscowe, do których zaliczamy chirurgię i radioterapię działające bezpośrednio na guz, oraz systemowe, do których należą: chemioterapia, hormonoterapia i leki biologiczne. Chemioterapia i radioterapia okolic głowy i szyi mają wpływ na tkanki jamy ustnej, a stan jamy ustnej może oddziaływać na cały organizm i skuteczność każdego leczenia, w tym onkologicznego.[1] Prawdopodobieństwo, że osoba z chorobą nowotworową w wywiadzie będzie pacjentem w gabinecie stomatologicznym, jest zatem duże. Konieczne wydaje się też specyficzne dla tej grupy chorych postępowanie na każdym etapie leczenia onkologicznego. Rola stomatologa w tym procesie jest częścią kompleksowej opieki nad pacjentem onkologicznym.

Zmiany w jamie ustnej podczas chemioterapii

Chemioterapia polega na zastosowaniu leków cytotoksycznych oddziałujących na cykl komórkowy.[2] Problem stanowi brak selektywności tych leków, dlatego zaburzone zostaje funkcjonowanie również zdrowych komórek całego organizmu. Toksyczność chemioterapii jest odwracalna, a odpowiednio rozplanowane podawanie leku umożliwia zahamowanie procesu nowotworowego i regenerację zdrowych komórek. Leki lub ich metabolity są wydzielane wraz ze śliną, bezpośrednio uszkadzając tkanki jamy ustnej. Należą do nich m.in. metotreksat, bleomycyna, 5-fluorouracyl, doksorubicyna, cisplatyna, winblastyna i winkrystyna, które są toksyczne dla tkanek jamy ustnej. Hydroksykarbamid i prokarbazyna uszkadzają gruczoły ślinowe i kolagen, prowadząc nawet do zmian dysplastycznych.[3]

Do zmian w jamie ustnej występujących równie często podczas chemio- i radioterapii należą:

  • zapalenie jamy ustnej (oral mucositis – OM);
  • infekcje o etiologii bakteryjnej, wirusowej i grzybiczej – wynikają one ze spadku odporności organizmu, kserostomii, uszkodzeń błony śluzowej;
  • dysfunkcja gruczołów ślinowych – skutkuje suchością jamy ustnej, która zwiększa ryzyko infekcji, utrudnia mowę, żucie, połykanie oraz zwiększa ryzyko wystąpienia choroby próchnicowej. Utrudniona zdolność spożywania pokarmów i percepcji smaku, co może prowadzić do niedożywienia organizmu. Utrudniona zdolność mowy, która pogarsza jakość życia pacjenta i stan psychoemocjonalny.[4]

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Zmiany w jamie ustnej podczas chemioterapii

Chemioterapia polega na zastosowaniu leków cytotoksycznych oddziałujących na cykl komórkowy.[2] Problem stanowi brak selektywności tych leków, dlatego zaburzone zostaje funkcjonowanie również [...]

Zmiany w jamie ustnej podczas radioterapii

Radioterapia, działając miejscowo w obszarze występowania nowotworu, minimalizuje wpływ na resztę organizmu. W związku z tym, w przeciwieństwie do chemioterapii, powikłania [...]

Postępowanie z pacjentem onkologicznym w gabinecie stomatologicznym

Celem przygotowania stomatologicznego pacjenta przed wdrożeniem radio- bądź chemioterapii jest zminimalizowanie ryzyka wystąpienia opisywanych wcześniej powikłań.[12]

Dzieci

Dzieci przechodzące leczenie przeciwnowotworowe mają takie samo ryzyko powikłań ze strony jamy ustnej jak dorośli. Jednak ze względu na intensywny wzrost [...]

Podsumowanie

Lekarz stomatolog, lecząc pacjenta z chorobą nowotworową, bierze udział w jego interdyscyplinarnej opiece zdrowotnej. Zapobieganie efektom ubocznym terapii przeciwnowotworowej pozwala unikać [...]