Program edukacyjny

Bisfosfoniany – możliwe powikłanie w tle!

Dr n. med. Grzegorz Trybek1

Lek. dent. Magda Aniko-Włodarczyk2

Dr n. med. Olga Preuss2

1p.o. kierownik Zakładu Chirurgii Stomatologicznej Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie
2Zakład Chirurgii Stomatologicznej Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, p.o. kierownik: dr n. med. Grzegorz Trybek

Adres do korespondencji: Lek. dent. Magda Aniko-Włodarczyk, Zakład Chirurgii Stomatologicznej PUM w Szczecinie, al. Powstańców Wlkp. 72/18, 70-111 Szczecin, tel. 91 466 17 36, e-mail: magdaniko@wp.pl, kzchstom@pum.edu.pl

Terapia lekami z grupy bisfosfonianów może powodować martwicę kości szczękowych BRONJ (bisphosphonate-related osteonecrosis of the jaws). Jak dotąd nie opisano wystąpienia tego powikłania w obrębie innych kości szkieletu, dlatego tak ważna jest rola lekarza stomatologa w zapobieganiu i leczeniu osteonekrozy spowodowanej przyjmowaniem bisfosfonianów.[1]


Bisfosfoniany są naturalnymi analogami pirofosforanów (ryc. 1), w budowie chemicznej atom tlenu zastępuje atom węgla połączony z grupą hydroksylową R1 oraz azotem czy grupą aminową R2 (ryc. 2). Dzięki temu związki te są odporne na hydrolizę chemiczną, enzymatyczną i fizyczną. Mają zdolność nieodwracalnego wiązania się z hydroksyapatytem kości.[2] Przykładowe leki z grupy bisfosfonianów to: etydronian, alendronian, ryzedronian, ibandronian, zoledronian.

Zastosowanie bisfosfonianów i objawy niepożądane

Bisfosfoniany stosowane są w terapii schorzeń, u podstawy których leży zwiększona resorpcja kości. Najczęściej wykorzystuje się je w terapii osteoporozy, ale także w leczeniu choroby Pageta, terapii przerzutów nowotworowych do kości, leczeniu wrodzonej łamliwości kości. Bisfosfoniany działają na wielu poziomach: łączą się nieodwracalnie z hydroksyapatytem, hamują rekrutację oraz dojrzewanie prekursorów osteoklastów, uczynniając ich apoptozę, hamują angiogenezę. Podawane mogą być w postaci doustnej lub dożylnej, z różną częstotliwością: codziennie, raz w tygodniu, raz w miesiącu, a nawet raz w roku. Dlatego tak istotny jest prawidłowo zebrany wywiad, ponieważ chory może nie pamiętać otrzymania tylko jednej dawki leku.[3]

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Zastosowanie bisfosfonianów i objawy niepożądane

Bisfosfoniany stosowane są w terapii schorzeń, u podstawy których leży zwiększona resorpcja kości. Najczęściej wykorzystuje się je w terapii osteoporozy, ale [...]

Kryteria rozpoznania i stopnie zaawansowania BRONJ

AAOMS (The American Association of Oral and Maxillofacial Surgeons – Amerykańskie Stowarzyszenie Chirurgów Szczękowo-Twarzowych) podaje trzy kryteria rozpoznania martwicy kości szczękowych [...]

Patomechanizm powstania oraz czynniki wzrostu ryzyka wystąpienia i rozwoju BRONJ

Patomechanizm powstania martwicy kości szczękowych nie jest do końca wyjaśniony. BRONJ może powstawać bez uchwytnej przyczyny lub być indukowany leczeniem stomatologicznym, [...]

Zapobieganie wystąpieniu BRONJ i leczenie

Osteonekroza lokalizuje się dwa razy częściej w obrębie żuchwy niż szczęki. Spowodowane jest to większym niż w innych kościach szkieletu obrotem [...]

Podsumowanie – lekarzu dentysto, uważaj na BRONJ

Podstawowym efektem działania bisfosfonianów jest zmniejszenie obrotu kostnego. Ciągły proces resorpcji i kościotworzenia zostaje przesunięty na korzyść procesów anabolicznych tkanki kostnej. [...]