Kserostomia określana jest jako suchość w jamie ustnej. Występuje wśród 5,5-46% populacji, częściej u kobiet i u osób starszych^1,2. Wyróżniamy tzw. prawdziwą kserostomię, która charakteryzuje się niewystarczającym wydzielaniem śliny przez ślinianki, oraz pseudokserostomię, kiedy to pacjenci, mimo prawidłowej funkcji gruczołów ślinowych, odczuwają subiektywną suchość w jamie ustnej^2,3.

Ślina odgrywa ważna rolę ochronną w jamie ustnej. Jej wydzielanie u zdrowego dorosłego człowieka wynosi 1000-1500 cm³ na dobę. Intensywność procesu wydzielania śliny podlega zmienności dobowej: jest ona zerowa podczas snu, rano niewielka i znaczna w godzinach popołudniowych⁴.

U pacjentów z kserostomią obserwuje się trudności w połykaniu, żuciu i czasami w mówieniu. Chorzy mogą odczuwać pieczenie w jamie ustnej, mieć cuchnący oddech oraz zmieniony smak. Często stwierdza się u nich zapalenie języka, suchość błony śluzowej policzków, pęknięcia i łuszczenie warg, kandydozę jamy ustnej oraz próchnicę zębów mimo dobrej higieny jamy ustnej.

Etiologia

Wśród przyczyn kserostomii wyróżniamy¹:

• czynniki miejscowe – związane ze stylem życia, wpływem środowiska, przyjmowaniem leków, a także radioterapią oraz chemioterapią głowy i szyi
• choroby ogólnoustrojowe – endokrynologiczne, autoimmunologiczne, zakaźne i ziarniniakowe.

Przyczyny miejscowe

Czynniki środowiskowe i związane ze stylem życia

Najczęstszymi przyczynami wysuszenia błony śluzowej jamy ustnej i gardła są warunki środowiskowe, takie jak przebywanie w suchych, nadmiernie ogrzewanych lub klimatyzowanych pomieszczeniach, nagłe i częste zmiany temperatury otoczenia oraz zanieczyszczenia powietrza dymem tytoniowym lub smogiem. Ponadto kserostomię mogą wywoływać czynniki związane ze stylem życia, do których należą: palenie tytoniu, spożywanie alkoholu i picie napojów zawierających kofeinę.

Leki

Szacuje się, że na czynność gruczołów ślinowych ma wpływ ponad 400 leków. Najczęściej wymieniane są leki^1,2: