Naukowcy ŚUM zbadają skuteczność rehabilitacji prowadzonej pod ziemią

Czy rehabilitacja chorych pulmonologicznie prowadzona w kopalni soli, ponad sto metrów pod ziemią, może przynosić lepsze rezultaty niż rehabilitacja ambulatoryjna? Na to pytanie odpowiedzą naukowcy ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego (ŚUM).

ŚUM podpisał z Kopalnią Soli „Wieliczka” umowę dotyczącą prowadzenia rehabilitacji w warunkach subterraneoterapii, jakie zapewniają podziemne komory kopalni.

Naukowe podstawy rehabilitacji pulmonologicznej

Jak wyjaśnia autor badania prof. Dariusz Jastrzębski z Katedry i Kliniki Chorób Płuc i Gruźlicy Szpitala Klinicznego ŚUM im. prof. Stanisława Szyszko w Zabrzu, rehabilitacja pulmonologiczna jest postępowaniem lekarskim o udowodnionej skuteczności. Badania wykazały, że trening wytrzymałościowy – główny element programu rehabilitacji pulmonologicznej – poprawia zdolność wysiłkową i sprawność funkcjonalną, zmniejsza duszność oraz podnosi jakość życia pacjentów.

Ponieważ u chorych ze zmianami innymi niż choroby obturacyjne płuc również obserwuje się obniżoną tolerancję wysiłku, zmniejszoną sprawność funkcjonalną, duszność oraz gorszą jakość życia, wysunięto hipotezę, że trening wytrzymałościowy prowadzony w warunkach kopalni soli może poprawiać codzienną aktywność życiową tej grupy pacjentów. Dotychczas opublikowano kilka randomizowanych badań wskazujących, że rehabilitacja pulmonologiczna u chorych ze zmianami śródmiąższowymi płuc zmniejsza duszność i poprawia jakość życia.

Powrót do subterraneoterapii

Jak podkreśla prof. Szymon Skoczyński, kierownik zabrzańskiej Kliniki ŚUM, subterraneoterapia jest uzupełniającą metodą leczenia farmakologicznego, zaliczaną do balneologii i medycyny fizykalnej. Polega ona na wykorzystaniu leczniczych właściwości mikroklimatu panującego w podziemnych komorach solnych. Metoda ta była powszechnie stosowana w Europie w połowie XX wieku, a obecnie przeżywa swój renesans. Do tej pory nie opracowano jednak jednoznacznych zaleceń dotyczących jej stosowania w chorobach płuc innych niż obturacyjne.

Właśnie tę lukę ma wypełnić planowane badanie, które będzie realizowane w naturalnych komorach pozostałych po wydobyciu soli.

Unikatowy mikroklimat Wieliczki

Udowodniono korzystny wpływ mikroklimatu komór solnych na przewlekłe choroby układu oddechowego, szczególnie w przypadku nawracających infekcji górnych i dolnych dróg oddechowych, zapaleń krtani i gardła, astmy oskrzelowej, POChP, rozstrzeni oskrzeli oraz zapaleń płuc.

Czynnikiem terapeutycznym jest możliwość oddychania i inhalacji powietrzem o unikatowych właściwościach fizycznych i biologicznych podczas różnych form aktywności fizycznej. W komorach solnych Kopalni „Wieliczka” powietrze jest wolne od zanieczyszczeń zewnętrznych – średnie stężenie pyłu drobnocząsteczkowego PM4 wynosi ok. 7 mg/m³, a poziom bioaerozolu (pyłków roślin, zarodników grzybów i bakterii) utrzymuje się na bardzo niskim, stabilnym poziomie (poniżej 500 bakterii/m³).

Mikroklimat charakteryzuje się także wysoką wilgotnością względną (60–75%), stabilną temperaturą (12,9–14,5°C) oraz podwyższonym stężeniem składników mineralnych (3,0–10,0 mg/m³), wśród których dominuje chlorek sodu, a obecne są również jony magnezu, wapnia i potasu. Dodatkowe znaczenie terapeutyczne mają zwiększone ciśnienie parcjalne tlenu, ujemna jonizacja powietrza, brak promieniowania elektromagnetycznego oraz korzystne warunki akustyczne.

Kto nie może skorzystać z terapii

Przeciwwskazaniami do subterraneoterapii są m.in.: nadczynność tarczycy, gruźlica płuc, padaczka, zawroty głowy, niestabilna choroba wieńcowa oraz rak płuca. W takich przypadkach konieczna jest konsultacja specjalisty.

Szczegóły programu badawczego

Jak informuje ŚUM, wszyscy uczestnicy badania – do którego trwa już rekrutacja – będą realizować ten sam, indywidualnie dostosowany model rehabilitacji. Obejmie on część diagnostyczną, w tym ocenę czynności płuc, tolerancji wysiłku, nasilenia duszności i kaszlu, jakości życia oraz sprawności funkcjonalnej.

Podstawą będzie standardowy program rehabilitacji pulmonologicznej stosowany w wyspecjalizowanych ośrodkach, rozszerzony o dodatkowe interwencje fizjoterapeutyczne dobierane indywidualnie, takie jak terapia manualna tkanek miękkich, ćwiczenia z drążkiem wibracyjnym czy elementy treningu stabilizacyjnego, również na niestabilnym podłożu. Program będzie realizowany przez doświadczonych fizjoterapeutów we współpracy z lekarzami rehabilitacji medycznej i pulmonologii.

Rehabilitacja prowadzona będzie zarówno w warunkach stacjonarnych Oddziału Rehabilitacji Pulmonologicznej, jak i w warunkach subterraneoterapii. Ocena funkcjonalna odbędzie się także w wysokospecjalistycznym laboratorium analizy ruchu i postawy.

Intensywny trening pod ziemią

Trzytygodniowy program obejmie ćwiczenia lecznicze, zajęcia edukacyjne i relaksacyjne, prowadzone codziennie przez trzy godziny w Kopalni Soli „Wieliczka” oraz w Pododdziale Rehabilitacyjnym Kliniki Chorób Płuc w Zabrzu. Zajęcia będą prowadzone pod kierunkiem fizjoterapeuty i nadzorem lekarza, przy wsparciu pielęgniarki oraz psychologa klinicznego.

Każda sesja rozpocznie się 5–10-minutową rozgrzewką. Główną częścią treningu będzie 30-minutowy trening interwałowy na cykloergometrze. Intensywność wysiłku będzie monitorowana na podstawie saturacji krwi, częstości akcji serca oraz subiektywnej oceny duszności w skali Borga.

Rekrutacja pacjentów

Do badania będą kwalifikowani pacjenci ze zmianami płucnymi innymi niż choroby obturacyjne, w stabilnym okresie choroby, w wieku od 18 do 80 lat. Rekrutacja prowadzona będzie przez doświadczonych lekarzy w ramach programów rehabilitacji oddechowej.

Rehabilitacja będzie realizowana naprzemiennie (badanie typu cross-over) w Zabrzu oraz w Uzdrowisku Kopalnia Soli „Wieliczka” na głębokości 135 metrów. Badanie ma charakter wieloośrodkowy i obejmie trzy ośrodki akademickie: Śląski Uniwersytet Medyczny, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu oraz Uniwersytet Medyczny w Łodzi.

Kryteria włączenia do badania

1. Rozpoznanie choroby płuc ze zmianami innymi niż obturacyjne

2. Stabilny okres choroby, bez infekcji lub zaostrzeń w ciągu ostatnich 4 tygodni

3. Dystans w teście 6-minutowego marszu co najmniej 450 m (kobiety: >350 m)

4. Pisemna zgoda pacjenta na udział w badaniu