Chirurgia ran

Odleżyny – temat wciąż niewyczerpany?

dr n. med. Justyna Cwajda-Białasik1,2
prof. dr hab. n. med. Maria Teresa Szewczyk1,2
dr n. o zdr. Paulina Mościcka1,2

1 Katedra Pielęgniarstwa Zabiegowego, Zakład Pielęgniarstwa Chirurgicznego i Leczenia Ran Przewlekłych, Collegium Medicum w Bydgoszczy

2 Katedra i Klinika Chirurgii Naczyniowej i Angiologii, Poradnia Leczenia Ran Przewlekłych, Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. A. Jurasza, Collegium Medicum w Bydgoszczy

Adres do korespondencji: prof. dr hab. n. med. Maria T. Szewczyk, kierownik Katedry i Zakładu Pielęgniarstwa Chirurgicznego i Leczenia Ran Przewlekłych, Collegium Medicum w Bydgoszczy, ul. M. Skłodowskiej-Curie 9, 85-094 Bydgoszcz.

Odleżyny należą do trudno gojących się ran przewlekłych. Najczęściej powstają u osób starszych, chorych przewlekle i unieruchomionych, a także w stanie terminalnym. Ich rozwój w wielu przypadkach świadczy o zaawansowaniu choroby, złym stanie klinicznym i niekorzystnym rokowaniu.

Wstęp

W leczeniu odleżyn istotne jest przede wszystkim określenie priorytetowych celów opieki i oszacowanie, czy istnieją realne szanse na poprawę miejscowych i ogólnoustrojowych warunków gojenia w celu odtworzenia ciągłości skóry i wyleczenia odleżyny. W przypadku chorych w stanie terminalnym, u których nie zawsze udaje się wygoić ranę, celem opieki staje się poprawa jakości życia chorego. Postępowanie miejscowe powinno przebiegać zgodnie z wytycznymi leczenia ran przewlekłych bazującymi na nowoczesnych strategiach dostosowanych do charakterystyki i aktualnego stanu rany. W pracy omówiono leczenie ran odleżynowych wg strategii TIME, WAR (wounds at risk) oraz BBWC (biofilm based wound care).

W potocznym przekonaniu rozwój odleżyn jest przejawem niedostatecznej opieki i zaniedbań opiekunów. Może jednak również świadczyć o zaawansowaniu choroby, złym stanie klinicznym i niekorzystnym rokowaniu.1-5 Eksperci podkreślają, że mimo dość licznych publikacji na temat odleżyn istnieje stosunkowo niewiele wysokiej jakości danych o czynnikach warunkujących sukces terapeutyczny i o wynikach leczenia owrzodzeń odleżynowych, szczególnie w populacji osób starszych.6 Autorzy twierdzą, że przez lata problem odleżyn w pewnym sensie był bagatelizowany, ponieważ przeceniano znaczenie zaawansowanej wiedzy na temat leczenia ran i nie przykładano należytej wagi do profilaktyki.7 Obecnie w opiece medycznej kładzie się nacisk na „praktykę opartą na dowodach”. Oczekuje się, że decyzje kliniczne będą podejmowane na podstawie dostępnych danych naukowych o największej wartości, w tym informacji z badań wieloośrodkowych i przeglądów, a nie np. pojedynczych obserwacji lub informacji przekazanych nieformalnie.6 W wielu krajach do praktyki klinicznej wprowadza się wytyczne (guidelines) oparte na dowodach naukowych i standardy. Są one swego rodzaju przewodnikiem ułatwiającym zastosowanie postępowania odpowiedniego do danej sytuacji klinicznej.6,7 Pierwsze standardy profilaktyki i leczenia odleżyn wprowadzono już w latach 80. i 90., najpierw w Holandii, a następnie w Stanach Zjednoczonych i w kolejnych krajach Europy. Ich opracowaniem i promocją zajmują się zwykle organizacje naukowe i grupy ekspertów, np. Royal College of Nursing (Wielka Brytania),8,9 Agency for Health Policy and Research (Wielka Brytania), Canadian Association of Wound Care (Kanada),10,11 a obecnie ciesząca się dużym autorytetem międzynarodowa grupa National Pressure Ulcer Advisory Panel (NPUAP) oraz European Pressure Ulcer Advisory Panel (EPUAP).12 W Polsce zalecenia profilaktyki i leczenia odleżyn opracowała w 2010 roku Grupa Ekspertów pod patronatem Polskiego Towarzystwa Leczenia Ran (ryc. 1-6).13

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Leczenie odleżyn

Istotne jest określenie priorytetowych celów opieki nad chorym mającym odleżynę. Jeśli istnieją szanse na poprawę miejscowych i ogólnoustrojowych warunków gojenia, podejmuje się [...]

Cel – poprawa warunków gojenia, wyleczenie odleżyny

Postępowanie miejscowe powinno być zgodne z wytycznymi leczenia ran przewlekłych opartymi na nowoczesnych strategiach dostosowanych do charakterystyki i aktualnego stanu rany.13,21-23 Polskie Towarzystwo [...]

Podsumowanie

Leczenie ran odleżynowych jest trudne nawet przy obecnym zaawansowaniu wiedzy medycznej na temat ran przewlekłych. Priorytetem jest rozwój opieki interdyscyplinarnej, rekomendowanej [...]