Temat numeru

Laparotomia w urazach jamy brzusznej

lek. Agata Gronowska1

prof. dr hab. n. med. Stanisław Głuszek1,2

1Klinika Chirurgii Ogólnej, Onkologicznej i Endokrynologicznej, Wojewódzki Szpital Zespolony w Kielcach
2Zakład Chirurgii i Pielęgniarstwa Chirurgicznego z Pracownią Genetyki i Badań Naukowych, Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach

Adres do korespondencji: prof. dr hab. n. med. Stanisław Głuszek
Zakład Chirurgii i Pielęgniarstwa Chirurgicznego, z Pracownią Genetyki i Badań Naukowych, Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach
ul. Żeromskiego 5, 25-369 Kielce, e-mail: sgluszek@wp.pl

  • Prezentacja metod diagnostycznych urazów jamy brzusznej
  • Penetrujące i tępe urazy jamy brzusznej – charakterystyka i sposób leczenia
  • Rola laparotomii w leczeniu urazów jamy brzusznej i prezentacja 3 faz techniki damage control
  • Postępowanie w urazach wybranych narządów wewnątrzbrzusznych

Z powodu urazów rocznie ginie ponad 5 mln ludzi, a dziesiątki milionów zostaje okaleczonych (według World Health Organization [WHO], dane z 2014 r.). Urazy są trzecią co do częstości przyczyną zgonów ogółem, w tym najczęstszą wśród osób w wieku do 40 r.ż.1, stanowią więc ogromny problem socjoekonomiczny na świecie. U 7-10% wszystkich poszkodowanych w wyniku urazów stwierdzane są obrażenia jamy brzusznej2, a 25% z nich wymaga pilnej interwencji chirurgicznej3. Krwotok do jamy brzusznej jest główną pourazową przyczyną zgonów, której można zapobiec.

Najczęstsze przyczyny poważnych urazów to wypadki komunikacyjne i upadki z wysokości (WHO 2014 r.). Wskutek zastosowania coraz większej liczby maszyn, coraz szybszych pojazdów oraz rozwoju motoryzacji częstość poważnych urazów rośnie. Szacuje się, że do 2020 r. wypadki komunikacyjne będą trzecią (!) przyczyną zachorowań na świecie. Dawniej ciężko poszkodowani w wypadkach najczęściej ginęli na miejscu zdarzenia. Dziś dzięki rozwojowi ratownictwa medycznego oraz doskonalszym technikom resuscytacji na szpitalnym oddziale ratunkowym (SOR) i w centrach urazowych częściej mamy do czynienia z chorymi z poważnymi obrażeniami ciała.

Mechanizm urazu jamy brzusznej

Tradycyjnie urazy jamy brzusznej dzielimy ze względu na mechanizm na tępe i penetrujące (przenikające). Spośród urazów jamy brzusznej 67% ma charakter tępy4. Wypadki komunikacyjne są przyczyną większości tego typu obrażeń, inne to upadki z wysokości, wypadki rowerowe, urazy sportowe oraz zdarzenia kryminalne5. Obrażenia przenikające są najczęściej spowodowane postrzałami i działaniem ostrych narzędzi5.

Rozpoznanie

Chorego, który trafia z urazem na SOR, przede wszystkim należy ocenić według znanego schematu ABCD, gdzie poszczególne litery oznaczają:

  • A (airway) – drożność dróg oddechowych
  • B (breathing) – oddychanie
  • C (circulation) – krążenie
  • D (disability) – stan świadomości.


W pierwszej kolejności należy zaopatrzyć stany bezpośrednio zagrażające życiu: udrożnić drogi oddechowe, zapewnić prawidłową wentylację, wdrożyć resuscytację krążeniowo--oddechową w razie zatrzymania krążenia, a resuscytację płynową u chorych niestabilnych hemodynamicznie. W razie potrzeby trzeba zaopatrzyć odmę prężną.

Pełna wersja artykułu omawia następujące zagadnienia:

Diagnostyka

Głównymi i najważniejszymi metodami diagnostycznymi były i są wywiad lekarski zebrany od poszkodowanego lub świadków zdarzenia oraz ocena kliniczna chorego. Badanie podmiotowe i przedmiotowe [...]

Laparotomia

Pacjent niestabilny hemodynamicznie mimo prawidłowo prowadzonej resuscytacji płynowej ze stwierdzonym płynem w jamie otrzewnej w badaniu USG FAST powinien zostać zakwalifikowany do pilnej [...]

Penetrujące urazy jamy brzusznej

Powstają w wyniku działania na jamę brzuszną narzędzi o ostrym i wąskim zakończeniu, najczęściej w trakcie napaści lub wypadków komunikacyjnych. Najczęstszymi przyczynami urazu penetrującego jamy [...]

Tępe urazy jamy brzusznej

Do urazów jamy brzusznej określanych jako tępe (inaczej zamknięte) może dochodzić w przebiegu dwóch zasadniczych mechanizmów: w wyniku bezpośredniego uderzenia w ścianę jamy brzusznej [...]

Kwalifikacja do zabiegu chirurgicznego

Chory niestabilny hemodynamicznie mimo prawidłowo prowadzonej resuscytacji płynowej z obecnością płynu w jamie otrzewnej w badaniu USG FAST powinien zostać zakwalifikowany do pilnej laparotomii [...]

Skale uszkodzeń narządowych

Od dawna uznanym narzędziem, które pomaga oszacować stopień uszkodzenia narządów i zakwalifikować chorego do odpowiedniego leczenia, jest skala American Association for the [...]

Technika damage control

Technikę DC opracowano około 30 lat temu w odpowiedzi na dużą śmiertelność pacjentów po urazach jamy brzusznej poddawanych tradycyjnej laparotomii. Chory po [...]

Metody zaopatrzenia poszczególnych narządów

Chorzy z obrażeniami śledziony (tab. 6) I i II stopnia stabilni hemodynamicznie nie wymagają interwencji chirurgicznej. Stopień III uszkodzenia śledziony można leczyć zachowawczo u pacjenta [...]

Śmiertelność i najczęstsze przyczyny zgonu

W 2017 r. Harvin et al. przeprowadzili wieloośrodkowe badanie, którego celem była ocena śmiertelności chorych po laparotomiach pourazowych. Wzięło w nim udział 12 [...]

Podsumowanie

Sprawne podejmowanie decyzji jest kluczowe dla przeżycia chorego urazowego. Duże znaczenie dla przeżywalności mają: czas dotarcia do poszkodowanego, odpowiednie udzielenie pierwszej [...]