Najczęstsze błędy w diagnostyce i leczeniu szczeliny odbytu – doświadczenia z gabinetu proktologa
prof. dr hab. n. med. Małgorzata Kołodziejczak1,2,3
dr n. med. Przemysław Ciesielski1,2
- Znaczenie badania proktologicznego i szczegółowego wywiadu dla ustalenia przyczyny powstania szczeliny odbytu
- Metody i optymalny czas trwania leczenia zachowawczego
- Wskazania do leczenia zabiegowego szczelin odbytu oraz związane z nim pułapki
Szczelina odbytu jest częstą chorobą proktologiczną, która występuje z podobną częstością u obu płci, w większości przypadków dotyczy ludzi młodych, w pełnej aktywności zawodowej. W Stanach Zjednoczonych diagnozowanych jest rocznie 240 000-342 000 nowych przypadków, co odpowiada ryzyku zachorowania na szczelinę na poziomie około 7,8% w ciągu całego życia1. W Polsce nie są znane dokładne dane epidemiologiczne na ten temat, ale prawie każdy chirurg przyjmujący pacjentów proktologicznych obserwuje, że osoba ze szczeliną często pojawia się w gabinecie proktologicznym.
Chociaż przyczyny powstania szczeliny są nadal dyskusyjne i różne u każdego pacjenta, to jest pewne, że zaparcia i wzmożone napięcie mięśni zwieraczy to jedne z głównych czynników predysponujących do rozwoju tej choroby. Według obiegowej opinii szczelina odbytu jest chorobą nieskomplikowaną i łatwą do leczenia.
W niniejszym artykule przedstawiono zarówno pułapki na etapie diagnostyki pacjenta ze szczeliną, jak i najczęstsze błędy popełniane w leczeniu zachowawczym oraz operacyjnym tej choroby.
Błędy w diagnostyce
Rozpoznanie szczeliny odbytu nie jest trudne, gdyż objawy kliniczne są bardzo charakterystyczne. Należą do nich silny ból odbytu występujący w trakcie wypróżniania i bezpośrednio po wypróżnieniu oraz niewielkie krwawienia świeżą krwią. Część pacjentów ze szczeliną, którzy zgłaszają się na pierwszą wizytę do proktologa, w pierwszych słowach oznajmia lekarzowi: „Bolą mnie hemoroidy”. Doświadczony chirurg koloproktolog wie, że choroba hemoroidalna rzadko jest przyczyną bólów odbytu (guzki krwawnicze zlokalizowane są powyżej linii grzebieniastej, gdzie nie ma unerwienia bólowego, w związku z czym hemoroidy bolą jedynie w IV okresie choroby, co jest związane z obrzękiem bogato unerwionej anodermy).
Jeśli podejrzewamy, że przyczyną dolegliwości jest szczelina, to mimo zgłaszania przez pacjenta bólu należy dążyć do ustalenia pewnego rozpoznania i wykonać badanie per rectum. Praktyczna wskazówka: podczas badania per rectum należy palcem uciskać zdrową stronę, wówczas jest ono mało bolesne. W 90% przypadków szczelina jest zlokalizowana na tylnym obwodzie kanału odbytu, dlatego u większości pacjentów podczas badania naciskamy palcem przedni obwód odbytu.
