Nowe spojrzenie na przygotowanie do operacji u pacjentów niedożywionych – rola prehabilitacji żywieniowej
dr n. med. i n. o zdr. Aneta Jachnis-Morzy1
dr n. med. Anna Ukleja2
- Ocena ryzyka niedożywienia klinicznego, jego rozpoznanie, leczenie i profilaktyka u pacjentów oddziałów chirurgicznych
- Prehabilitacja żywieniowa u pacjentów zabiegowych zagrożonych niedożywieniem i niedożywionych
- Znaczenie żywienia w okresie okołozabiegowym w świetle wytycznych ESPEN z 2025 roku
Chirurgia może stawiać przed zespołami medycznymi wiele wyzwań, zwłaszcza gdy pacjent skierowany na zabieg jest w stanie niedożywienia lub ze znacznym ryzykiem żywieniowym. Obecnie uważa się, że przeprowadzenie operacji planowej u chorego z rozpoznanym niedożywieniem jest błędem w sztuce. Nieprawidłowy stan odżywienia w okresie przed- i okołooperacyjnym wiąże się z gorszymi wynikami: z większą liczbą powikłań, wydłużonym czasem hospitalizacji, utrudnionym gojeniem się ran, większym ryzykiem reoperacji i zgonu.
W ostatnich latach obserwuje się rosnące zainteresowanie koncepcją prehabilitacji, w której szczególne znaczenie może mieć przedoperacyjne wsparcie żywieniowe. Uznaje się, że zaplanowane i zindywidualizowane działania obejmujące poradnictwo dietetyczne oraz interwencje żywieniowe stanowią kluczowy element w modelu opieki okołooperacyjnej, m.in. takim jak protokół ERAS (enhanced recovery after surgery).
W niniejszym artykule przedstawione zostały aktualne dane naukowe, najnowsze wytyczne oraz implikacje kliniczne dotyczące prehabilitacji żywieniowej u pacjentów chirurgicznych zagrożonych niedożywieniem i niedożywionych.
Wpływ zabiegu chirurgicznego na organizm
Uraz chirurgiczny wywołuje w organizmie szereg odpowiedzi metabolicznych, które obejmują m.in.:
- przyspieszenie tempa metabolizmu (nawet o 15-30%)
- nasilenie insulinooporności oraz osłabienie działania anabolicznego insuliny
- wzmożony rozpad glikogenu w wyniku nasilonej glukoneogenezy
- proteolizę tkanki mięśniowej
- zmiany w metabolizmie tłuszczów: uwalnianie wolnych kwasów tłuszczowych, nasilenie lipolizy
- wydzielanie katecholamin
- stres oksydacyjny, czyli stan, w którym w organizmie gromadzi się nadmiar reaktywnych form tlenu
- ujemny bilans azotowy
- zmiany w funkcjonowaniu układu immunologicznego poprzez nasilenie produkcji cytokin prozapalnych.
Nieobojętny pozostaje także wpływ operacji na dobrostan psychiczny pacjenta i prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego. W tym przypadku istotne jest, jak choroba, niedobory pokarmowe i zaburzenia metaboliczne oddziałują na przebieg urazu chirurg...
Punkty kluczowe do zapamiętania
- Operacja to nie tylko procedura techniczna, przede wszystkim wiąże się z całościową reakcją biologiczną organizmu, wywołując stres psychologiczny, metaboliczny i oksydacyjny.
- Im gorszy stan pacjenta (niedożywienie, niedobory pokarmowe, znaczna utrata masy ciała) przed operacją, tym większe ryzyko niekorzystnych zmian metabolicznych i powikłań okołooperacyjnych oraz gorsza odpowiedź na leczenie.
- Wczesne wykrycie niedoborów pokarmowych oraz zastosowanie przedoperacyjnych interwencji żywieniowych, wyrównania metabolicznego mogą przynieść znaczne korzyści w terapii chorego.
