Objawy cukrzycy w jamie ustnej występujące poza przyzębiem: podstawowe informacje dla personelu medycznego

Za istotnym wpływem cukrzycy na tkanki jamy ustnej przemawiają dane przedstawiane w coraz obszerniejszym piśmiennictwie. Cukrzyca wywołuje zmiany w tkankach przyzębia i błonie śluzowej jamy ustnej, zmienia czynność gruczołów ślinowych i unerwienie jamy ustnej, a także zwiększa ryzyko próchnicy. Ponadto zmiany dotyczące hormonów płciowych w czasie ciąży istotnie wpływają na stan zdrowia przyzębia u kobiet chorych na cukrzycę występującą zarówno przed ciążą, jak i indukowaną ciążą. Te objawy cukrzycy w obrębie jamy ustnej, ich mechanizmy oraz wzajemne zależności między nimi przedstawiono na rycinie 1.
Mimo że główną rolę w ocenie klinicznej i diagnostyce chorób tych tkanek odgrywają tradycyjnie stomatolodzy, także personel medyczny, który jest odpowiedzialny za diagnostykę i leczenie chorych na cukrzycę oraz kobiet w ciąży może łatwo dokonywać przesiewowej oceny zmian w jamie ustnej. Oprócz zmian w przyzębiu również zmiany w tkankach miękkich jamy ustnej mogą pomóc w rozpoznawaniu cukrzycy u osób z nierozpoznaną cukrzycą, a także ułatwiać monitorowanie leczenia chorych z rozpoznaną cukrzycą.
Cele niniejszego artykułu obejmują: 1) opisanie chorób tkanek miękkich jamy ustnej, które są często obserwowane w przebiegu cukrzycy i mogą być łatwo rozpoznawane przez wszystkich lekarzy na podstawie wywiadu lub obrazu klinicznego, a także 2) przedstawienie listy kontrolnej mającej na celu ułatwienie oceny jamy ustnej w poszukiwaniu tych schorzeń, która może również służyć jako narzędzie usprawniające komunikację między personelem niestomatologicznym a dentystami. Ta lista może również być przydatna dla personelu niestomatologicznego wtedy, kiedy trzeba poinformować chorych, że wskazane są dalsza ocena stanu zdrowia jamy ustnej i leczenie stomatologiczne.
W przebiegu cukrzycy zmiany najczęściej obejmują tkanki przyzębia. Może się to objawiać zaczerwienieniem i obrzękiem dziąseł, krwawieniami z dziąseł w następstwie niewielkich urazów, obluzowaniem zębów i zwiększaniem się szpar między nimi, a także odsłonięciem korzeni zębów (co stwarza ryzyko próchnicy), które w zależności od higieny jamy ustnej danej osoby mogą być pokryte płytką nazębną i mineralizowanymi złogami (kamień nazębny) (ryc. 2). Znaczenie występowania zapalenia przyzębia oraz jego patogenetyczną rolę w cukrzycy opisano w innym artykule opublikowanym w poprzednim zeszycie Diabetologii po Dyplomie [2011;8(4):6-9, za Diabetes Spectrum 2011;24(4):195], a także w innych pozycjach piśmiennictwa naukowego. W niniejszym artykule opisano inne zmiany, do których dochodzi w tkankach jamy ustnej u chorych na cukrzycę, w tym dysfunkcję gruczołów ślinowych, zmiany w błonie śluzowej oraz neuropatię.