Hipotyroksynemia u wcześniaków

STRESZCZENIE Jednym z czynników niezbędnych dla prawidłowego rozwoju płodu jest dostępność odpowiedniej ilości hormonów tarczycy, która zależy od przepływu matczynych hormonów przez łożysko oraz prawidłowego rozwoju płodowej osi podwzgórzowo-przysadkowo-tarczycowej. Nieleczona wrodzona niedoczynność tarczycy może prowadzić do ciężkich zaburzeń rozwoju układu nerwowego, w tym opóźnienia rozwoju umysłowego, niedosłuchu i spastycznego porażenia kończyn. Większość danych dotyczących odległych skutków wrodzonej niedoczynności tarczycy wskazuje, że nieprawidłowości te utrzymują się, acz mniej nasilone, aż u 10% dzieci, u których leczenie podjęto wkrótce po badaniu przesiewowym noworodków. U wcześniaków, we wczesnym okresie noworodkowym, stężenie hormonów tarczycy w surowicy jest niższe niż u dzieci w tym samym wieku, urodzonych o czasie. Istnieją obawy, że ta przemijająca hipotyroksynemia może częściowo odpowiadać za towarzyszące wcześniactwu upośledzenie rozwoju układu nerwowego. Wielu badaczy zajęło się tą zależnością oraz perspektywami stosowania hormonów tarczycy u wcześniaków w celu uzyskania przez nie lepszych wyników rozwoju. W artykule przedstawiono przegląd piśmiennictwa na ten temat i omówiono kierunki postępowania, które mogą okazać się wartościowe w przyszłości. Rozwój tarczycy w okresie płodowym Tarczyca jest pierwszym gruczołem wewnętrznego wydzielania rozwijającym się w okresie życia płodowego. Powstaje około 3-4 tygodnia ciąży w wyniku proliferacji komórek nabłonka endodermalnego. Od pierwszego miesiąca ciąży tarczyca płodu zaczyna syntetyzować tyreoglobulinę, od 8-10 tygodnia działa już mechanizm pułapki jodowej, a synteza tyroksyny (T4) i trijodotyroniny (T3) rozpoczyna się w 12 tygodniu życia płodowego. Możliwości syntezy hormonów tarczycy przez tarczycę płodu zależą od tego, ile jodu otrzymuje on w drodze transferu przezłożyskowego. Oś podwzgórzowo-przysadkowo-tarczycowa płodu zaczyna się rozwijać wcześnie w pierwszym trymestrze ciąży. W 6-8 tygodniu życia płodowego komórki nerwowe podwzgórza zaczynają wydzielać tyreoliberynę (TRH), gdy płód ma 8-10 tygodni zaczyna rozwijać się układ naczyń wrotnych przysadki, a w 12 tygodniu przysadka płodu zaczyna wydzielać tyreotropinę (TSH). We wczesnym okresie ciąży TRH wydzielana jest również przez trzustkę płodu. Między 18 a 28 tygodniem ciąży stężenie TSH u płodu może wzrastać do 15 mU/ml, a później, blisko porodu, spada do około 10 mU/ml. Oś podwzgórzowo-przysadkowo-tarczycowa płodu dojrzewa w drugiej połowie ciąży, ale zależności ujemnego sprzężenia ustalają się do 1-2 miesiąca życia po urodzeniu. Do czasu gdy ten układ osiągnie dojrzałość, umożliwiając płodowi wytworzenie odpowiedniej ilości hormonów tarczycy, jego rozwój zależy od zgodnego z gradientem przechodzenia T4 i T3 przez łożysko. Jeszcze w chwili narodzin 30% hormonów tarczycy obecnych we krwi noworodka pochodzi od matki. Wskazuje to, jak ważne dla rozwoju płodu jest prawidłowe stężenie hormonów tarczycy we krwi matki.